Intimiteit is geen luxe die je laat versloffen

We behandelen intimiteit vaak als iets wat er nu eenmaal is. Als iets wat vanzelf blijft bestaan zolang je van elkaar houdt, zoals de meubels blijven staan waar je ze hebt neergezet. Maar wie eerlijk terugkijkt, ziet dat het anders werkt. De periode waarin jullie dicht bij elkaar stonden, was geen toevalstreffer. Daar zat aandacht in, tijd en nieuwsgierigheid. En precies die drie dingen zijn het eerste wat sneuvelt zodra het leven druk wordt.

Relatietherapeut Laura How is hier helder over. Intimiteit is iets wat je samen actief onderhoudt, geen luxe die vanzelf blijft. Laat je het versloffen, dan verdwijnt het langzaam. Niet met een knal, maar met een zucht. En op een dag mis je iets waarvan je niet eens meer precies weet wanneer het is weggegaan.

Waarom nabijheid vanzelf verwatert

Het is niemands schuld. Het leven vult zich met werk, kinderen, verplichtingen en vermoeidheid, en de momenten die vroeger vanzelf ontstonden, moeten nu concurreren met een overvolle agenda. Intimiteit is stil van aard. Ze dringt zich niet op, ze wacht geduldig, en als er nooit ruimte voor komt, trekt ze zich zonder protest terug.

Relatietherapeut Esther Perel beschrijft in Mating in Captivity een subtieler mechanisme dat daar bovenop komt. Juist de veiligheid en vanzelfsprekendheid van een lange relatie, betoogt zij, kunnen de spanning wegnemen waar verlangen van leeft. Nabijheid en begeerte volgen niet altijd dezelfde logica. Wat volkomen vertrouwd wordt, verliest soms iets van zijn glans, niet omdat de liefde slijt maar omdat verlangen ook een beetje afstand en verrassing nodig heeft. Dat inzicht is geen reden tot zorg, maar een uitnodiging om nieuwsgierig te blijven naar iemand die je al lang kent.

Er zit ook een hoopvolle kant aan dit mechanisme. Psycholoog Arthur Aron onderzocht wat er gebeurt als stellen samen iets nieuws en een beetje spannends ondernemen, iets buiten hun vaste sleur. Koppels die dat regelmatig deden, ervoeren nadien meer voldoening en meer levendigheid in hun relatie dan koppels die alleen aangename maar vertrouwde dingen samen deden. Nieuwheid hoeft geen verre reis te zijn. Een onbekend wandelpad, een cursus samen, een avond op een plek waar je nooit komt, het brengt al iets van die eerste nieuwsgierigheid terug. Wat je samen blijft ontdekken, blijft leven.

Je verliest intimiteit zelden door een groot drama. Je verliest haar door haar telkens als laatste op het lijstje te zetten.

Kleine investeringen tellen het zwaarst

Het mooie is dat onderhoud niet groots hoeft te zijn. Je hoeft geen weekend weg te boeken of dure verrassingen te bedenken. Het zijn juist de kleine, terugkerende dingen die het verschil maken, en die kun je vandaag nog oppakken.

• Even echt aankijken bij het thuiskomen, in plaats van meteen door te lopen naar de was.
• Een berichtje overdag dat nergens over gaat behalve over dat je aan de ander denkt.
• Samen naar bed gaan in plaats van ieder op een eigen moment.
• Aanraking zonder bijbedoeling, een hand, een omhelzing, gewoon omdat het fijn is.
• Vragen hoe iemands dag was en dan daadwerkelijk blijven luisteren.

Relatieonderzoeker John Gottman noemt zulke momentjes kleine uitnodigingen tot contact, en hij ontdekte dat het niet de grootse gebaren zijn maar juist de trouw waarmee stellen op die kleine signalen ingaan die een band warm houdt. Elke keer dat je erop ingaat, leg je een steentje bij. Elke keer dat je eraan voorbijgaat, brokkelt er iets af, meestal zo langzaam dat je het pas veel later merkt.

Waarom aanraking zonder bijbedoeling zo telt

Die aanraking verdient aparte aandacht, want ze is geen bijzaak. Tiffany Field, oprichter van het Touch Research Institute aan de University of Miami, onderzocht jarenlang de effecten van warme, geruststellende aanraking. Uit dat werk komt telkens hetzelfde beeld naar voren. Zachte, liefdevolle aanraking hangt samen met minder stress en met de aanmaak van oxytocine, een stof die een rol speelt bij binding en vertrouwen. Een hand vasthouden of elkaar omhelzen is dus letterlijk verbinding, ook wanneer er verder niets van komt.

En juist dat laatste is belangrijk. Als elke aanraking automatisch een opmaat naar seks wordt, gaat de partner met minder zin die aanraking mijden om geen verkeerd signaal af te geven. Zo verdwijnt ongemerkt ook de gewone, tedere nabijheid. Aanraking die nergens toe hoeft te leiden, houdt het contact levend zonder dat er iets moet, en dat maakt het veilig voor jullie allebei.

Samen ruimte bewaken

Het helpt om intimiteit niet aan het toeval over te laten. Dat klinkt misschien onromantisch, maar bewust ruimte maken is juist een vorm van liefde. Jullie kiezen ervoor om elkaar niet te laten verdwijnen tussen alle andere dingen die ook aandacht vragen.

Dat kan iets kleins zijn, zoals een vaste avond zonder schermen, een ochtend waarop niemand haast heeft, of een wandeling na het eten. Het gaat er niet om wat je precies doet, maar dat er een plek is die alleen van jullie is. De kunst zit hem erin die plek te beschermen als het druk wordt, want juist dan is de verleiding het grootst om haar over te slaan. Wie het onderhoud volhoudt in de drukke weken, merkt vaak dat de nabijheid daarna vanzelf weer dichterbij ligt.

Liefdevol, nooit onder druk

Een belangrijke kanttekening is dat onderhoud niet betekent dat er iets moet. Intimiteit blijft iets wat je uitnodigt, niet iets wat je afdwingt. Kleine investeringen doe je omdat je nabijheid waardevol vindt, niet om er iets voor terug te eisen. Op het moment dat het een verplichting wordt, verdwijnt juist datgene wat je zoekt. Seks en nabijheid blijven altijd iets van wederzijds verlangen en van ieders eigen tempo.

Wees dus zacht, voor je partner en voor jezelf. Sommige periodes zijn nu eenmaal drukker, sommige fases vragen meer geduld dan andere. Onderhoud is geen strenge discipline maar een liefdevolle gewoonte, en een gewoonte mag af en toe een adempauze hebben.

Telkens opnieuw laten merken dat je er bent

Begin vanavond met iets kleins. Leg je telefoon weg, kijk je partner aan en vraag oprecht hoe het gaat. Meer is het niet, en het is precies genoeg. Want intimiteit onderhouden is uiteindelijk niets anders dan telkens opnieuw laten merken dat je er bent, dat je de ander ziet en dat je voor jullie samen kiest. Doe je dat, keer op keer en zonder dwang, dan blijft de nabijheid die je koestert gewoon van jullie.

Bronnen

• Laura How, relatietherapeut gespecialiseerd in intimiteit in langdurige relaties, laurahow.com.
• Esther Perel, Mating in Captivity: Reconciling the Erotic and the Domestic, 2006.
• Tiffany Field en het Touch Research Institute, University of Miami, onderzoek naar aanraking en welbevinden.
• John Gottman, The Seven Principles for Making Marriage Work, 1999.
• Arthur Aron e.a., onderzoek naar gedeelde nieuwe activiteiten en relatiekwaliteit.