Intimiteit is een belofte die je samen levend houdt

Bijna niemand besluit op een dag om te stoppen met intimiteit. Het gebeurt geleidelijk, bijna ongemerkt. Een drukke periode op het werk, een reeks slechte nachten, een kind dat 's nachts wakker wordt, en voor je het weet zijn er weken voorbij. Dan maanden. De aanraking wordt zeldzamer, de seks schuift van het lijstje, en op een gegeven moment heeft niemand het er nog over. Het voelt niet als een breuk, eerder als iets wat vanzelf is uitgedoofd, zoals een vuur dat je vergeet op te stoken. En juist dat sluipende karakter maakt het zo belangrijk om intimiteit bewust te blijven koesteren, samen en zonder dwang.

Klein in goede tijden, groot als het ontbreekt

Sekstherapeut Barry McCarthy, die tientallen jaren stellen begeleidde, beschreef iets verhelderends over de plek van seks in een relatie. In een band die goed loopt, maakt de lichamelijke intimiteit maar zo'n vijftien tot twintig procent uit van wat de relatie draagt. Het is dan een prettig onderdeel naast alle andere dingen, niet de hoofdzaak. Maar zodra de intimiteit langdurig ontbreekt, kantelt die verhouding volledig. Dan gaat het gemis ineens vijftig tot zeventig procent van de aandacht en de spanning opeisen.

Wat afwezig is, wordt groot. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het is heel menselijk, zoals een kies die je pas voelt op het moment dat hij pijn doet. Zolang de nabijheid er vanzelfsprekend is, hoef je er nauwelijks bij stil te staan. Verdwijnt ze, dan gaat het gat aan alles trekken.

Zolang de intimiteit er is, is ze een klein deel van jullie band, maar zodra ze verdwijnt, wordt haar gemis bijna alles.

Dat verklaart waarom iets wat lang op de achtergrond leek te spelen, uiteindelijk zoveel afstand kan veroorzaken. Niet omdat seks het allerbelangrijkste in een relatie is, maar omdat het langdurige gemis ervan een stille kloof slaat die zich langzaam vult met onzekerheid en twijfel.

Waarom zin vaak pas onderweg komt

Een misverstand houdt veel stellen onnodig in de greep, namelijk het idee dat je pas mag beginnen als je allebei al zin hebt. Seksuologe Emily Nagoski liet zien dat verlangen bij een grote groep mensen niet spontaan vooraf opkomt, maar responsief is. De zin ontstaat dan pas tijdens het samenzijn, nadat er nabijheid, aanraking en ontspanning zijn geweest. Geen zin vooraf betekent dus lang niet altijd geen zin.

Dat inzicht kan bevrijdend werken, want het haalt de druk weg om op het juiste moment vanzelf te moeten branden van verlangen. Tegelijk is het nadrukkelijk een uitnodiging en geen verplichting. Het opent een deur naar elkaar toe, maar het duwt niemand erdoorheen. Wie zich op een bepaald moment niet wil openstellen, heeft daar altijd het volste recht toe, en dat recht staat nooit ter discussie.

In de praktijk betekent het dat je soms met een open houding kunt beginnen zonder al te branden van verlangen, en dat de zin er gaandeweg bij komt, gedragen door aanraking, tijd en aandacht. Merk je onderweg dat de zin toch niet komt, dan mag je op elk moment stoppen. Openheid vooraf is geen belofte achteraf, en juist dat maakt het veilig om het rustig te proberen zonder iets van jezelf te eisen.

Een gedeelde belofte, nooit een plicht

Hier ligt een onderscheid dat werkelijk alles bepaalt. Intimiteit levend houden is een belofte die je samen maakt, geen plicht die de een aan de ander oplegt. Niemand is ooit iets verschuldigd met zijn of haar lijf, in geen enkele relatie en om geen enkele reden. Nee mag altijd nee zijn, ook zonder uitleg, en verlangen laat zich nu eenmaal niet afdwingen. Sterker nog, druk en verplichting zijn juist de zekerste manier om de zin die er misschien had kunnen zijn, in de kiem te smoren.

Het gaat dus niet om moeten, maar om samen blijven kiezen voor nabijheid, allebei en uit vrije wil, met aandacht voor wat de ander op dat moment nodig heeft. Relatietherapeute Esther Perel wijst erop dat verlangen ook ruimte en vrijheid nodig heeft om te kunnen bestaan. Een intimiteit die uit plicht voortkomt, dooft langzaam uit. Een intimiteit die uit vrije keuze en nieuwsgierigheid ontstaat, blijft leven en bloeien.

Waarom het wegglijdt

De redenen waarom de nabijheid wegglijdt, zijn zelden dramatisch en bijna altijd pijnlijk herkenbaar. Meestal is er geen grote breuk, alleen een opeenstapeling van gewone dingen:

• Drukte, moeheid en een hoofd dat simpelweg te vol zit.
• Onuitgesproken irritatie die zich onder de oppervlakte langzaam ophoopt.
• De sleur waarin jullie vooral nog samen dingen regelen en organiseren.
• Ongemak of verlegenheid om het onderwerp überhaupt hardop te benoemen.

Het herkennen van deze oorzaken is geen verwijt, maar juist een geruststelling. Wat sluipend is ontstaan, kun je ook weer sluipend, met kleine stappen, ombuigen.

Samen levend houden

Je hoeft geen grootse gebaren te maken om de nabijheid te beschermen. De sleutel zit juist in kleine, bewuste keuzes die je dag na dag herhaalt:

• Blijf elkaar aanraken buiten de slaapkamer, met een hand op een schouder, een omhelzing of gewoon dicht tegen elkaar op de bank.
• Praat er met zachtheid over, zonder verwijt, op een rustig moment en niet in het heetst van een teleurstelling.
• Bescherm bewust tijd voor elkaar, ook, en juist, als het leven vol is.
• Kom naar elkaar toe met warmte en nieuwsgierigheid in plaats van met druk of een eis.

Die kleine aanrakingen buiten de slaapkamer doen meer dan je zou denken. Ze houden het lichamelijke contact warm en vanzelfsprekend, zodat de stap naar meer nooit uit het niets hoeft te komen. Onderzoekers spreken van niet-seksuele intimiteit, en dat is vaak precies de brug die als eerste verdwijnt zodra de drukte toeslaat. Wie die brug in stand houdt, merkt dat toenadering minder beladen wordt, omdat een aanraking dan niet meteen ergens toe hoeft te leiden en gewoon zichzelf mag zijn. Intimiteit blijft niet vanzelf leven, maar bloeit op zodra jullie haar allebei weer als iets kostbaars gaan behandelen.

Kijk samen verder

In de video hieronder gaat het over de plek van intimiteit binnen een huwelijk en over waarom het zo belangrijk is die verbinding niet te laten versloffen. Het is een uitgesproken visie die je niet in alles hoeft te delen, en dat hoeft ook niet. Zie haar vooral als aanleiding voor een goed gesprek samen, over wat jullie tweeën belangrijk vinden en welke plek jullie nabijheid mag hebben in de drukte van alledag.

Een belofte, nooit een schuld

Intimiteit is geen vanzelfsprekendheid die je ongemerkt mag laten wegglippen, maar net zomin een schuld die iemand nog moet aflossen. Ze is een levend deel van jullie band dat aandacht vraagt van allebei. Blijf je haar koesteren, dan blijft ze klein en vanzelfsprekend op de achtergrond. Laat je haar los, dan eist haar gemis vroeg of laat alsnog alle ruimte op. De mooiste weg loopt daar zacht tussendoor, met warmte en zonder dwang. Samen, telkens opnieuw, blijven kiezen voor elkaar.

Bronnen

• Barry McCarthy, Rekindling Desire (2003)
• Emily Nagoski, Come As You Are (2015)
• Esther Perel, Mating in Captivity (2006)