Samen een opvoedteam zijn

Er is een moment dat bijna elke ouder kent. Je zegt dat het bedtijd is, en net als de tandenborstel bijna in de mond zit, zegt je partner luchtig dat dat ene laatste spelletje nog wel kan. Je kind kijkt van de een naar de ander, en jij voelt iets omhoogkruipen. Niet omdat die tien minuten zo heilig zijn, maar omdat je je ineens alleen voelt staan in iets wat je samen zou doen. Een opvoedteam zijn gaat niet over altijd precies hetzelfde vinden. Het gaat over het gevoel dat je aan dezelfde kant van de tafel zit, ook als je het oneens bent.

Waarom je kind rust haalt uit een richting

Om te snappen waarom dat samenspel zoveel verschil maakt, helpt het om even in het hoofd van je kind te kijken. Neuropsychiater Daniel Siegel en psycholoog Tina Payne Bryson beschrijven in The Whole-Brain Child een beeld dat blijft hangen, dat van het benedenbrein en het bovenbrein. Het benedenbrein, de oudere laag met de hersenstam en het limbisch systeem, regelt overleving, sterke emoties en de razendsnelle reflex om te vechten of te vluchten. Het bovenbrein, met vooral de prefrontale cortex, doet het rustige werk zoals nadenken, plannen, inleven en jezelf kalmeren. Dat bovenste deel is bij een kind nog volop in aanbouw en raakt volgens Siegel en Bryson pas ver in de twintig echt af.

Een kind kan zichzelf daardoor nog niet goed op eigen kracht tot bedaren brengen. Het leent daarvoor jouw kalmte, iets wat onderzoekers co-regulatie noemen. Jouw rustige zenuwstelsel werkt als een soort stopcontact waar je kind zich op aansluit om zelf op te laden. En wat dat bovenbrein het beste helpt rijpen, is een omgeving die voorspelbaar en veilig aanvoelt. Als de twee mensen die je kind het meest vertrouwt aan hetzelfde touw trekken, geef je precies die voorspelbaarheid. Niet twee identieke ouders, maar twee ouders die dezelfde kant op wijzen.

Een kind heeft geen twee ouders nodig die alles precies hetzelfde doen. Het heeft twee ouders nodig die elkaar niet afvallen waar het bij is.

Kinderen zoeken de scheurtjes, en dat is niet stout

Kinderen voelen haarfijn aan waar de verschillen tussen jullie zitten. Merkt je dochter dat papa iets toestaat wat jij net verbood, dan loopt ze heel logisch naar papa. We noemen dat al snel manipuleren, maar zo werkt het van binnen niet. Vanuit het beeld van Siegel en Bryson doet ze iets heel begrijpelijks, ze test net zo lang tot de wereld weer klopt. Een kind zoekt geen ruzie, het zoekt duidelijkheid. Hoe helderder en eenduidiger het antwoord dat het krijgt, hoe sneller het benedenbrein tot rust komt en het kind zich weer op andere dingen kan richten. De scheurtjes die het opzoekt, zijn dus geen karakterfout maar een vraag om houvast.

Dat betekent niet dat jij vanaf nu de politieagent moet zijn die elke regel bewaakt. Het betekent vooral dat het jullie kind rust geeft als het antwoord op een vraag niet afhangt van bij wie het toevallig terechtkomt.

De verschillen mogen er zijn

Een team betekent niet dat jullie in elkaars kopie veranderen. Jij bent misschien de rustige, hij de speelse. De een let op tanden poetsen, de ander stuurt ze nog even lekker naar buiten. Juist die verschillen zijn waardevol, want je kind leert er soepelheid van. Het gaat niet om gelijkvormigheid, maar om dezelfde richting.

• Zie wat je partner anders aanpakt eerst eens als aanvulling, niet als fout
• Zoek naar de bedoeling achter zijn aanpak, niet naar wie er gelijk heeft
• Onthoud dat er bij opvoeden zelden een juiste manier bestaat

Wat je kind uiteindelijk het meest meekrijgt, is niet de precieze bedtijd of het exacte aantal groente-happen. Het is de sfeer waarin die dingen geregeld worden.

Wat je op het hete moment zelf kunt doen

Hier ligt misschien wel de belangrijkste afspraak die je met jezelf kunt maken. In No-Drama Discipline leggen Siegel en Bryson uit dat een kind pas kan luisteren en leren als zijn zenuwstelsel rustig is. Hun kernidee is dat je eerst verbinding maakt en kalmeert, en pas daarna gedrag bijstuurt. Twee ouders die waar de kinderen bij zijn openlijk botsen over de aanpak, doen precies het omgekeerde. Ze zetten dat kleine zenuwstelsel juist op scherp.

Dat maakt het zo waardevol om elkaar op het moment zelf niet af te vallen. Zeg dus niet dat je partner overdrijft of dat je kind maar niet naar papa moet luisteren. Op zo'n moment win je misschien het meningsverschil, maar je verliest iets veel groters, namelijk het gevoel dat jullie samen een front vormen. Je hoeft het op het hete moment niet eens te zijn met zijn aanpak om hem toch even te laten staan. Voelt zijn beslissing echt verkeerd, dan kun je die later rustig bespreken, als de kinderen slapen en jullie hoofden weer koel zijn.

En als jij degene bent die zich overruled voelt, merk dan je eigen neiging op om ter plekke je gelijk te halen. Die drang herkennen en even inhouden is misschien wel de moeilijkste, en tegelijk de meest waardevolle beweging die je kunt maken.

Afstemmen als het huis stil is

De beste teams praten niet alleen als er ruzie dreigt, maar juist op rustige momenten. Relatieonderzoeker John Gottman ontdekte hoe belangrijk die kleine momenten van contact zijn. Partners doen de hele dag door kleine uitnodigingen om verbinding te maken, wat hij bids for connection noemt, en stellen die daar meestal op ingaan bouwen de vriendschap en het vertrouwen waar een team op draait. Plan daarom af en toe een klein overleg, al is het maar tien minuten samen op de bank.

• Wat gaat er eigenlijk goed met de kinderen op dit moment?
• Waar lopen we allebei tegenaan, ieder apart en samen?
• Zijn er afspraken die niet meer werken en die we willen bijstellen?

Vaak merk je dan dat jullie dichter bij elkaar zitten dan het in het heetst van de strijd voelde, en dat besef alleen al lucht op.

Ruimte geven is vertrouwen tonen

Een team draait ook op vertrouwen, en dat vraagt iets van je dat soms lastig is, namelijk loslaten. Ben jij een avond weg en regelt je partner het thuis op zijn eigen manier, laat dat dan echt aan hem. Misschien gaan de kinderen wat later naar bed, misschien blijft de keuken rommeliger dan jij zou doen. Dat mag. Steeds terugkomen op hoe hij het deed, ondermijnt precies het vertrouwen dat een team nodig heeft. Je zegt er ongewild mee dat je niet gelooft dat hij het kan. Gun hem het voordeel van de twijfel, want jullie willen allebei het beste voor hetzelfde kind.

Aan dezelfde kant blijven staan

Een opvoedteam word je niet in een dag. Het groeit met elke keer dat je hem steunt in plaats van corrigeert waar de kinderen bij zijn, met elk gesprek na bedtijd, met elke keer dat je denkt dat jullie dit samen doen. En op een dag merk je dat het bijna vanzelf gaat, dat een enkele blik genoeg is om te weten wat de ander bedoelt. Dat is niet het teken van perfecte ouders die nooit van mening verschillen. Het is het teken van twee mensen die, verschillen en al, aan dezelfde kant van de tafel zijn blijven zitten.

Bronnen

• Daniel J. Siegel en Tina Payne Bryson, The Whole-Brain Child (2011)
• Daniel J. Siegel en Tina Payne Bryson, No-Drama Discipline (2014)
• John Gottman, The Relationship Cure (2001), over bids for connection