De meeste vaders willen juist heel graag betrokken zijn

Het is een hardnekkig beeld, dat van de vader die liever op de bank hangt, die de zorg zo veel mogelijk ontloopt en die eigenlijk vooral aangestuurd moet worden om iets te doen. We lachen erom in reclames en tv-series, waar papa's steevast een beetje onhandig en verstrooid zijn en de was in de vaatwasser stoppen. Dat beeld zit zo diep dat we het bijna niet meer als een karikatuur herkennen. Maar het doet de meeste mannen groot onrecht. Kijk je van dichtbij, dan zie je iets heel anders, namelijk mannen die dolgraag vader willen zijn en zich juist vaak onzeker of buitengesloten voelen.

Het stereotype tegen het licht

De zogenaamde deadbeat dad, de vader die niets geeft om zijn kinderen, bestaat, maar hij is een kleine minderheid die veel te veel schaduw werpt over de rest. Verreweg de meeste vaders willen betrokken zijn, en de cijfers wijzen bovendien dezelfde kant op als het gevoel. In de afgelopen decennia is de tijd die vaders actief aan hun kinderen besteden in westerse landen fors gestegen, tot enkele malen zoveel als hun eigen vaders eraan gaven. Onderzoek naar de wensen van jonge mannen laat daarnaast keer op keer zien dat een grote meerderheid ervan droomt om ooit vader te worden en dat betrokken vaderschap hoog op hun lijstje van een goed leven staat. Vaderschap is voor de meeste mannen dus geen last die ze ontlopen, maar iets waar ze naar verlangen.

Het venijn zit in de manier waarop een stereotype zichzelf kan waarmaken. Als je diep vanbinnen verwacht dat hij het toch niet oppakt, ga jij het net iets eerder zelf doen. En dan lijkt het inderdaad alsof hij niet wil, terwijl hij vooral de ruimte niet kreeg om te beginnen. Zo bevestigt ieder de aanname van de ander, zonder dat iemand het zo bedoelde.

Sociologen noemen dit een zelfvervullende voorspelling, en het is een van de meest onderschatte krachten in een gezin. De verwachting die je van iemand hebt, kleurt hoe je hem behandelt, en die behandeling lokt precies het gedrag uit dat je al verwachtte. Draai je de verwachting om, dan draait het gedrag vaak mee. Een man die merkt dat er op hem gerekend wordt, gaat zich er ook naar gedragen, langzaam maar zeker.

Waarom hij soms afzijdig lijkt

Achter een vader die afwacht, zit zelden onwil. Veel vaker zit er onzekerheid, of het knagende gevoel dat hij het toch nooit helemaal goed doet. Bedenk dat veel mannen opgroeiden zonder voorbeeld van een zorgende, aanwezige vader. Ze hebben het model niet gezien en moeten het zelf uitvinden, terwijl de wereld tegelijk suggereert dat een moeder dit van nature aanvoelt en een vader niet. Als hun eerste onhandige pogingen dan worden verbeterd of overgenomen, trekken ze zich terug, niet uit desinteresse, maar uit de oude, menselijke angst om te falen op iets wat ze juist heel belangrijk vinden.

Wat eruitziet als een vader die niet wil, is van dichtbij vaak een vader die niet weet hoe, of die niet gelooft dat hij het mag.

Wat het beeld met hem doet

Wie voortdurend hoort dat vaders weinig bijdragen, gaat dat op den duur bijna geloven. Het knaagt aan zijn zelfvertrouwen als ouder nog voordat hij goed en wel begonnen is. Onderzoekster Brené Brown, die jarenlang schaamte bestudeerde, beschrijft hoe mannen bijzonder gevoelig zijn voor de boodschap dat ze tekortschieten, en hoe ze zich bij die boodschap eerder terugtrekken dan dat ze harder gaan proberen. Waar schaamte bij mensen aanklopt, verdwijnt de moed om het opnieuw te proberen, want falen voelt dan niet als iets wat je deed, maar als iets wat je bent. Therapeuten die met vaders werken zien precies datzelfde. De wens om een goede vader te zijn zit vaak dieper dan mannen laten merken, en juist daarom komt het zo hard aan als hun inzet niet gezien wordt. Erkenning werkt dan ook averechts op het stereotype. Een man die merkt dat zijn vaderschap ertoe doet, groeit erin en durft meer.

Dat vraagt van jou geen grote gebaren of overdreven lof, want dat prikt hij zo door. Het gaat om de gewone erkenning, het bedankje voor de meegemaakte nachtdienst, de opmerking dat de kinderen het heerlijk vonden met hem. Kleine, oprechte bevestiging doet meer dan een lange peptalk, omdat het laat zien dat je écht ziet wat hij bijdraagt.

Hoe je het andere verhaal versterkt

Je hebt op dat verhaal meer invloed dan je denkt, zowel thuis als in de manier waarop je over hem praat tegen anderen. Een paar houdingen maken het verschil:

• Ga uit van zijn goede wil in plaats van van zijn onwil, en spreek dat vertrouwen ook hardop uit.
• Zie en benoem wat hij wel doet, ook de gewone dingen die zo vanzelfsprekend lijken dat ze onzichtbaar worden.
• Doe niet mee met het lacherige papa-kan-er-niks-van als vriendinnen of familie erover grappen.
• Geef hem de kans om te oefenen en fouten te maken, zonder dat je bij het eerste gehannes al inspringt.

Een vader die vertrouwen krijgt, doet meer dan een vader die telkens weer hoort dat hij het toch niet kan.

Bondgenoten, geen tegenpolen

Het mooiste is dat dit geen wedstrijd hoeft te zijn tussen jou en hem. Zodra je hem benadert als een betrokken vader in plaats van als onwillige hulpkracht, wordt hij eerder de partner die je nodig hebt en op wie je kunt leunen. Het grote verhaal dat mannen niet willen zorgen, drijft mannen en vrouwen uit elkaar en laat iedereen vermoeider en eenzamer achter. Het andere verhaal, dat de meeste vaders juist graag meedoen, brengt jullie aan dezelfde kant te staan, met jullie kind in het midden in plaats van als inzet.

Vertrouwen wekt de vader in hem

De man die afwacht, is bijna nooit de man die niet wil. Veel vaker is het iemand die bang is het verkeerd te doen op iets wat hem juist heilig is. Wat hij nodig heeft is niet nog een correctie of nog een subtiele verbetering, maar het duidelijke gevoel dat jij gelooft dat hij het kan. Zie zijn goede wil, benoem wat hij wél doet, en laat hem oefenen zonder meteen over te nemen. Geloof in hem, en hij groeit ernaartoe, niet naar de onhandige papa uit de reclame, maar naar de betrokken vader die er al die tijd al in zat te wachten.

Bronnen

• Kevin Shafer e.a., onderzoek naar de betrokkenheid en wensen van moderne vaders
• Michael E. Lamb, The Role of the Father in Child Development (2010)
• Brené Brown, Daring Greatly (2012), over schaamte en falen bij mannen
• Pew Research Center, onderzoek naar de toegenomen tijd die vaders aan hun kinderen besteden