Je kind heeft zijn vader net zo hard nodig als jou

We zeggen het bijna vanzelf. Een kind heeft vooral zijn moeder nodig, zeker als het nog klein is. Vader is er ook, lief en belangrijk, maar toch een beetje de tweede viool. Het is een diep ingesleten idee, doorgegeven van generatie op generatie, en het voelt zo natuurlijk dat we het nauwelijks in twijfel trekken. Toch klopt het minder dan we denken. Uit tientallen jaren onderzoek komt telkens hetzelfde beeld naar boven. De betrokkenheid van een vader doet er zelfstandig toe, los van alles wat de moeder geeft, en veel zwaarder dan onze cultuur ons heeft wijsgemaakt.

Wat het onderzoek laat zien

Een grote overzichtsstudie van de Zweedse onderzoeker Anna Sarkadi bracht talloze langlopende onderzoeken samen, waarin kinderen soms jarenlang werden gevolgd. Het patroon dat daaruit opdook was opvallend consistent. Actieve betrokkenheid van vaders hing samen met minder gedragsproblemen bij jongens, minder psychische klachten bij meisjes en betere prestaties op school. Cruciaal is dat die effecten overbleven ook nadat de onderzoekers rekening hielden met wat de moeder bijdroeg. De vader was dus geen verlengstuk of vervanging, maar een eigen factor met een eigen gewicht.

Psycholoog Ronald Rohner ging na jarenlang onderzoek naar ouderlijke warmte nog een stap verder. Hij bracht studies uit de hele wereld bijeen en concludeerde iets dat velen verraste. De liefde en acceptatie van een vader zijn voor het welzijn van een kind minstens zo belangrijk als die van de moeder, en voor sommige uitkomsten, zoals gedragsproblemen en zelfvertrouwen, zelfs een sterkere voorspeller. Rohner pleitte er openlijk voor om te stoppen met het behandelen van vaderliefde als bijzaak.

Een kind bloeit niet op ondanks een aanwezige vader, maar juist dankzij hem, en dat geldt sterker dan onze cultuur ons heeft doen geloven.

Wat een vader op zijn eigen manier brengt

Waarom weegt die betrokkenheid zo zwaar? Deels omdat vaders vaak nét iets anders geven dan moeders, en die twee vullen elkaar aan als twee kleuren die samen meer laten zien. Waar de een troost en veiligheid biedt, daagt de ander uit en moedigt aan om iets te proberen dat spannend is. Het stoeien, het net iets verder durven, het loslaten van de fietszadel een tel eerder dan jij zou willen, dat alles leert kinderen omgaan met spanning, met risico en met hun eigen kunnen. De Canadese onderzoeker Daniel Paquette noemt dit de activatierelatie, de manier waarop vaders kinderen aanmoedigen de wereld in te gaan en grenzen te verkennen. Het is geen ruwe bijzaak naast de echte opvoeding, maar een eigen vorm van liefde en vorming.

Denk aan het kind dat van de hoge glijbaan durft omdat papa onderaan staat, of dat leert verliezen met een potje stoeien op de bank. Dat lijken kleine, alledaagse dingen, maar het zijn precies de momenten waarin een kind ontdekt dat spanning te dragen valt en dat een misstap geen ramp is. Een kind dat voelt dat papa gelooft dat het iets kan, draagt dat zijn hele leven mee. Vaderlijke bevestiging nestelt zich als een innerlijke stem die op moeilijke momenten zegt dat je dit aankunt en dat je er mag zijn.

Waarom dit ook voor jou goed nieuws is

Dit inzicht haalt een last van je schouders die je misschien nauwelijks als last herkende. Je hoeft niet de enige veilige haven te zijn, niet de enige opvoeder, niet de ouder die alles moet aanvoelen en oplossen. Je mag een echt deel van het dragen uit handen geven, niet omdat je tekortschiet, maar omdat je kind er beter van wordt met twee ouders die allebei voluit meedoen. Dat is tegelijk lichter voor jou en rijker voor je kind, en die twee gaan hier hand in hand in plaats van dat ze om de aandacht strijden.

Er zit ook een geruststelling in voor de dagen dat je het gevoel hebt tekort te schieten. Geen enkele ouder kan een kind alles geven, en dat hoeft ook niet. Waar jij even leeg bent, kan hij bijspringen, en waar hij het niet weet, weet jij het wel. Twee onvolmaakte ouders die elkaar aanvullen, bieden een kind samen meer dan één ouder die zichzelf uitput in de poging alles tegelijk te zijn.

Hoe je zijn plek versterkt

De band tussen je kind en zijn vader groeit niet vanzelf in een hoekje, hij groeit in de ruimte die jij bewust of onbewust laat. Je kunt die ruimte actief vergroten:

• Praat met warmte over hem waar de kinderen bij zijn, ook op dagen dat jullie het samen even niet eens zijn.
• Laat vader-en-kind-momenten echt van hen samen zijn, zonder er als regisseur bij te blijven.
• Moedig zijn eigen tradities aan, zoals zijn spelletje, zijn zaterdaguitje of zijn manier van voorlezen.
• Wijs hem niet weg bij ziekte, troost en verdriet, want ook het zachte werk mag hij leren geven.

Elke keer dat je zijn band met de kinderen ruimte geeft in plaats van hem invult, versterk je iets wat je kind zijn leven lang met zich meedraagt.

Als vader er niet meer dagelijks is

Dit alles blijft gelden, ook wanneer jullie niet meer samen onder één dak wonen. Onderzoek naar gedeeld ouderschap, onder meer samengebracht door hoogleraar Linda Nielsen, laat zien dat kinderen die na een scheiding een stevige, warme band met beide ouders behouden het gemiddeld beter doen dan kinderen die hun vader grotendeels kwijtraken. Dat gaat niet over precies vijftig procent van de tijd afgemeten met een stopwatch, maar over de kwaliteit en het behoud van de band. Vader betrokken houden is dan geen gunst aan hem en geen concessie van jou, maar een investering in je kind die zich jaren later terugbetaalt.

Vaderliefde is geen tweede keus

Je hoeft niets in te leveren om hem naast je te laten staan, want jouw plek blijft heel en onvervangbaar. Wat je wint zodra je zijn vaderschap even zwaar laat wegen als het jouwe, is een kind dat door twee mensen wordt gedragen in plaats van door één. Dat is lichter voor jou en rijker voor hem, tegelijk. Behandel hem dus niet als je invaller die inspringt als jij even weg bent, maar als je gelijke die zijn eigen onmisbare deel geeft. Dan schenk je je kind het dubbele, namelijk twee stemmen die zeggen dat het er mag zijn, ieder op hun eigen toon.

Bronnen

• Anna Sarkadi e.a., systematische review naar vaderbetrokkenheid, Acta Paediatrica (2008)
• Ronald P. Rohner & Robert A. Veneziano, The Importance of Father Love, Review of General Psychology (2001)
• Linda Nielsen, onderzoek naar gedeeld ouderschap na scheiding (2018)
• Daniel Paquette, onderzoek naar de activatierelatie tussen vader en kind (2004)
• Michael E. Lamb, The Role of the Father in Child Development (2010)