Je libido zegt iets over hoe het met jóu gaat

Ergens onderweg is je zin verdwenen. Niet met een knal, maar geleidelijk, zoals een kraan die steeds verder dichtgaat tot je niet meer weet wanneer hij voor het laatst goed liep. En dan komt die ene gedachte, vaak juist als het stil is om je heen. Er is iets mis met mij. Je gaat zoeken naar wat kapot is, alsof je libido een apparaat is dat gerepareerd moet worden. Je leest over hormonen, je vraagt je af of het je leeftijd is, je relatie of je lijf. Maar wat als weinig zin helemaal geen storing is? Wat als het een boodschapper is, iets wat je juist iets belangrijks over jezelf probeert te vertellen?

Verlangen is geen losse knop

Je zin staat niet los van de rest van je leven. Hij is verweven met hoe uitgeput je bent, hoeveel je op je schouders draagt, hoe veilig je je voelt en of je nog een beetje contact hebt met jezelf. Seksuologe Emily Nagoski maakte in haar onderzoek korte metten met het idee dat verlangen bij vrouwen hoort te werken zoals we het uit films kennen, als een spontane vonk die zomaar uit het niets opkomt. Voor een minderheid van de vrouwen werkt het inderdaad zo. Maar bij een veel grotere groep ontstaat zin pas als reactie, als het lijf eerst iets fijns ervaart en er genoeg rust en veiligheid is. Verlangen komt dan niet vóór de intimiteit, maar erdoorheen.

Gynaecoloog en onderzoeker Rosemary Basson beschreef precies die volgorde. Waar we lang dachten dat zin altijd voorop moet lopen, liet zij zien dat het bij veel vrouwen andersom gaat. Eerst is er nabijheid, ontspanning of een sfeer waarin je je gezien voelt, en pas daarna volgt het verlangen. Dat inzicht is bevrijdend. Als je hoofd vol zit, je lijf op is en je dagen bestaan uit zorgen voor iedereen behalve jezelf, dan is een lage zin geen afwijking. Het is precies wat je onder die omstandigheden zou verwachten.

Wat spanning met je verlangen doet

Er zit ook een lichamelijke kant aan. Als je langdurig onder druk staat, blijft je lijf in een lichte staat van alarm hangen. Je lichaam maakt dan stresshormonen aan die je klaarmaken om te presteren, te rennen en te regelen, maar niet om je over te geven. En overgave is nu juist wat verlangen nodig heeft. Een systeem dat de hele dag op scherp staat, houdt de deur naar zin gesloten, simpelweg omdat het andere prioriteiten heeft. Zolang jouw lichaam denkt dat er ergens brand geblust moet worden, is er weinig ruimte voor vuur van een andere soort.

Je libido is in die zin een gevoelige graadmeter. Hij zakt als jij zakt. Dat is geen zwakte en geen defect, maar een teken dat je systeem eerlijk is. De vraag is dus niet wat er mis is met je verlangen, maar wat je verlangen je probeert te vertellen over de vrouw bij wie het hoort.

Luisteren in plaats van repareren

De reflex is om de zin terug te dwingen. Jezelf opjagen, een boek kopen, doen alsof, jezelf voornemen dat het deze week echt anders moet. Maar dwang is precies wat verlangen doet verstommen. Trauma- en lichaamsgericht werk, zoals dat van Peter Levine, laat zien dat een lijf pas loskomt als het zich veilig en gehoord voelt, nooit als het onder druk wordt gezet. Je zenuwstelsel laat zich niet commanderen, het laat zich alleen uitnodigen.

Je zin komt niet terug door harder te trekken, maar door zachter te luisteren naar wat eronder ligt.

Psychologe en seksuologe Lori Brotto vond in haar onderzoek dat aandacht een verrassend krachtig middel is. Vrouwen die leerden om met milde, oordeelloze aandacht bij hun eigen lijf te blijven, in plaats van in hun hoofd te zitten en zichzelf te beoordelen, ervoeren weer meer opwinding en zin. Niet door harder hun best te doen, maar door aanwezig te zijn. Stel jezelf daarom eens andere vragen dan de gebruikelijke. Niet hoe krijg ik mijn libido terug, maar ben ik moe? Voel ik me nog gezien? Draag ik te veel? Ben ik boos over iets wat ik nooit heb uitgesproken? Vaak ligt het antwoord daar, en niet in je lijf zelf.

Wat je libido vaak probeert te zeggen

Achter een weggezakte zin schuilt bijna altijd een boodschap. Een paar die je misschien herkent:

• Ik ben op en kom aan niets voor mezelf toe.
• Ik voel me meer verzorger en manager dan vrouw.
• Er zit oud zeer of onuitgesproken irritatie tussen ons in.
• Ik ben het contact met mijn eigen lijf kwijtgeraakt.
• Ik voel me niet meer aantrekkelijk in mijn eigen ogen.

Elk van die boodschappen vraagt om iets anders dan meer zin forceren. De een vraagt om rust, de ander om een eerlijk gesprek, een derde om weer eens iets te doen wat puur van jou is. Als je je libido behandelt als een bondgenoot die iets belangrijks meldt in plaats van als een vijand die weigert mee te werken, verandert alles aan hoe je ermee omgaat.

Dit gaat over jou, niet over hem

Het is belangrijk om dit voor jezelf te doen en niet om weer beschikbaar te zijn voor een ander. Zolang je je zin wilt terugvinden om iemand tevreden te stellen, blijft het een taak, en van taken krijgt niemand zin. De druk om te moeten willen is juist een van de betrouwbaarste manieren om verlangen verder weg te jagen. Maar als je het ziet als een vorm van zelfzorg, als een terugkeer naar je eigen levendigheid, ontstaat er ruimte. Je verlangen is van jou. Het herstellen ervan begint bij goed voor jezelf zorgen, niet bij presteren voor een ander. Dat je partner daar uiteindelijk ook van meeprofiteert, is mooi meegenomen, maar het is het gevolg en niet het doel.

Zachtheid als beginpunt

Sekscoach Hannah Deindorfer, die zelf een lange weg aflegde van helemaal geen zin terug naar levendigheid, benadrukt dat herstel begint met mildheid voor jezelf. Geen streng schema, geen moeten, geen datum waarop het weer in orde moet zijn. Wel kleine momenten waarop je opnieuw bij jezelf incheckt. Rust nemen zonder je er schuldig over te voelen. Iets doen wat je puur fijn vindt, zonder dat het ergens toe hoeft te leiden. Je lijf voelen onder de douche, in de wind of in een warm bad, zonder dat het een opstap naar seks hoeft te zijn. Dat is geen omweg naar meer zin. Dat is de weg zelf, want een lijf dat weer mag genieten zonder doel, onthoudt langzaam opnieuw hoe genieten voelt.

Je zin als wegwijzer

Behandel je zin niet als een apparaat dat gemaakt moet worden, maar als een stem die je iets toevertrouwt. Zodra je stopt met forceren en begint met luisteren, verandert ze van tegenstander in gids. Ze wijst je naar rust, naar ruimte, naar het contact met jezelf dat je onderweg ergens kwijtraakte. Zorg eerst goed voor de vrouw achter het verlangen, met haar vermoeidheid, haar verlangens en haar grenzen, dan vindt het verlangen zelf de weg naar huis vanzelf wel terug. Niet omdat je het afdwong, maar omdat je eindelijk weer geluisterd hebt.

Bronnen

• Emily Nagoski, Come As You Are (2015)
• Rosemary Basson, model van reagerend verlangen (2000)
• Peter A. Levine, Waking the Tiger (1997)
• Lori Brotto, Better Sex Through Mindfulness (2018)