Je kunt je niet naar meer zin toe stressen

Je hebt jezelf van alles opgelegd. Meer je best doen, vaker ja zeggen, mooie lingerie kopen, af en toe maar doen alsof. En toch komt de zin niet. Sterker nog, hoe harder je je best doet, hoe verder hij weg lijkt te glijden. Dat is geen pech en zeker geen onwil. Het is precies hoe verlangen werkt. Je kunt jezelf er niet naartoe dwingen, want dwang en spanning zijn nu juist de dingen die het uitzetten. Wie dat begrijpt, stopt met vechten tegen zichzelf en gaat iets doen wat wél werkt.

Twee pedalen, gas en rem

Seksuologe Emily Nagoski beschrijft verlangen met een beeld dat blijft hangen. Je zin werkt als een auto met twee pedalen. Er is een gaspedaal dat reageert op alles wat opwindend, prettig en aantrekkelijk is, en er is een rempedaal dat reageert op alles wat spanning, zorg of onveiligheid geeft. Dat idee komt oorspronkelijk van de onderzoekers Erick Janssen en John Bancroft, die aan het Kinsey-instituut het duale-controlemodel ontwikkelden. Zij ontdekten dat seksuele respons niet één systeem is maar twee, een dat aanzet en een dat afremt, en dat mensen sterk verschillen in hoe gevoelig elk van beide is.

Lang gingen we ervan uit dat weinig zin betekent dat er te weinig gas is, dat er iets mankeert aan je vermogen om opgewonden te raken. Maar bij de meeste vrouwen is het gaspedaal helemaal in orde. Het probleem zit aan de andere kant. De rem staat er de hele dag op. En wat trapt die rem in? De boodschappenlijst in je hoofd, de was die nog gevouwen moet worden, de mail van je werk, het gevoel er niet goed genoeg uit te zien, een oude irritatie die je nooit uitsprak, en bovenal vermoeidheid. Zolang die rem ingetrapt blijft, heeft het geen enkele zin om harder op het gas te duwen. Je moet eerst je voet van de rem halen.

Wat er in je lijf gebeurt onder spanning

Dat de rem zo zwaar weegt, is geen kwestie van willen. Het zit in je zenuwstelsel. Als je onder druk staat, schakelt je lichaam over op de stand van handelen en overleven. Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich, je aandacht vernauwt zich tot wat er nú moet gebeuren. In die stand maakt je lijf stresshormonen aan die je scherp en alert houden, precies wat je nodig hebt om een volle dag door te komen. Maar datzelfde systeem dat je laat presteren, zet tegelijk de deur naar verlangen op slot. Overgave en alertheid gaan nu eenmaal slecht samen. Je lichaam kan niet tegelijk denken dat er gevaar dreigt en zich veilig genoeg voelen om zich te laten gaan.

Daarom is het ook zo logisch dat vrouwen vaak juist zin krijgen op vakantie, na een goede nachtrust of op een lome zondagochtend. Niet omdat er dan opeens meer gas is, maar omdat de rem eindelijk een keer los is. De omstandigheden veranderden, en daarmee veranderde de zin vanzelf mee.

Waarom meer moeite averechts werkt

Hier zit de valkuil. Als je merkt dat de zin uitblijft en je jezelf gaat opjagen om het toch te voelen, voeg je alleen maar een nieuwe stressbron toe, namelijk de druk om zin te moeten hebben. En die druk trapt de rem nog dieper in. Zo beland je in een lus waarin je hoe langer hoe harder trekt aan iets wat juist meer ruimte nodig heeft. Verlangen vraagt om het tegenovergestelde van inspanning. Het vraagt om ontspanning, veiligheid en de afwezigheid van moeten.

Verlangen is geen prestatie die je levert door je best te doen, maar iets wat opbloeit zodra je stopt met duwen.

Dat voelt oneerlijk, want overal om je heen leer je dat je dingen bereikt door je in te spannen. Bij verlangen werkt die logica averechts. Hier win je terrein door los te laten, niet door harder te grijpen.

De stresscyclus afmaken

Nagoski wijst samen met haar zus Amelia op iets wat vaak wordt overgeslagen. Het is niet genoeg om een stressvolle situatie op te lossen of weg te denken. Je lijf moet de opgebouwde spanning ook echt kwijtraken, de stresscyclus lichamelijk afronden. Je kunt een probleem oplossen terwijl je lichaam nog vol adrenaline zit, en dan blijft de rem gewoon ingetrapt. Gelukkig kun je die cyclus afmaken op manieren die niets met seks te maken hebben:

• Beweeg je lichaam, ga wandelen, dansen of doe iets waarbij je even buiten adem raakt.
• Zoek warm contact, een lange knuffel, een goed gesprek, samen lachen met een vriendin.
• Adem bewust en langzaam uit tot je lijf voelt dat het gevaar geweken is.
• Huil het eruit als het zich aandient, want tranen ronden een spanningsboog af.
• Doe iets creatiefs of speels, puur voor het plezier van het maken.

Zorgen voor ontspanning is geen luxe naast je verlangen, het is de kortste route ernaartoe.

Veiligheid gaat voor opwinding

Je lijf laat verlangen pas toe als het zich veilig voelt, zowel lichamelijk als emotioneel. Onderzoek van psychologe Lori Brotto laat zien dat aandacht en aanwezigheid, bijvoorbeeld geoefend via mindfulness, vrouwen helpen om weer zin te ervaren. Niet door harder te proberen, maar door meer in het moment te zijn en minder in hun hoofd. Veel vrouwen zijn tijdens intimiteit vooral bezig met kijken naar zichzelf, met de vraag of het al genoeg is, hoe hun lijf eruitziet, of de ander het wel naar de zin heeft. Al die beoordeling is een vorm van spanning, en spanning trapt de rem in. Leren om die oordelende stem zachter te zetten en gewoon te voelen wat er is, haalt je voet als vanzelf een stukje van de rem. Aanwezig zijn kun je niet forceren, je kunt het alleen uitnodigen.

Haal je voet van de rem

Merk je dat je jezelf weer aan het opjagen bent om meer te voelen, doe dan bewust het tegenovergestelde van je reflex. Word zachter in plaats van harder. Speur niet naar wat je gaspedaal zou kunnen aanzetten, maar naar wat je rem al de hele dag indrukt, en haal daar iets weg. Elke zorg die je durft los te laten, elke ademteug rust die je jezelf gunt, elke taak die je vanavond laat liggen, tilt je voet een stukje van de rem. En zo, ontspannen en zonder haast, komt je verlangen op een dag weer helemaal uit zichzelf op gang, precies op het moment dat je het niet meer probeerde af te dwingen.

Bronnen

• Emily Nagoski, Come As You Are (2015)
• Emily Nagoski & Amelia Nagoski, Burnout (2019)
• Erick Janssen & John Bancroft, het duale-controlemodel van seksuele respons
• Lori Brotto, Better Sex Through Mindfulness (2018)