Je geluk is niet zijn taak, en dat is goed nieuws

Ergens hebben we geleerd dat de juiste partner ons gelukkig maakt. Films, liedjes en sprookjes eindigen bijna allemaal op het moment dat de liefde gevonden is, alsof daarna het geluk vanzelf komt aangewaaid. Dus wachten we, soms jaren, tot hij ons dat gevoel geeft waar we naar verlangen. En als het uitblijft, groeit de teleurstelling, en vaak sluipt daar ongemerkt het verwijt achteraan. Maar onder al dat wachten zit een bevrijdende waarheid. Je geluk is niet zijn taak. En juist dat is goed nieuws, want het betekent dat je het voor een veel groter deel zelf in handen hebt dan je dacht.

De valstrik van het wachten

Als je jouw geluk afhankelijk maakt van hem, geef je hem een onmogelijke opdracht en jezelf een machteloze positie. Je maakt jezelf in feite afhankelijk van andermans stemming, keuzes en aandacht. Elke dag dat hij niet precies levert wat jij nodig hebt, stapelt de onvrede zich een beetje verder op. Je gaat hem langzaam zien als de reden dat je je niet goed voelt, en dat vergiftigt sluipend de liefde. Niet omdat hij zo schromelijk tekortschiet, maar omdat geen mens ter wereld de bron van andermans geluk kan zijn. Die last is simpelweg te zwaar voor twee schouders. Wie hem toch op één partner legt, ziet de relatie er langzaam onder bezwijken.

Wat onderzoek over geluk laat zien

Gelukspsychologe Sonja Lyubomirsky deed jarenlang onderzoek naar waar ons geluksgevoel vandaan komt. Haar bevindingen zijn opmerkelijk. Een flink deel van hoe gelukkig we ons voelen, ligt vast in onze aard, in een soort ingebouwd basisniveau waar we telkens naar terugkeren. Een kleiner deel dan je zou denken hangt af van onze omstandigheden, van geld, huis, baan of relatie. En een verrassend groot stuk, dat zij op grofweg veertig procent schatte, wordt bepaald door wat we zelf bewust doen en denken. Het gaat om schattingen en gemiddelden, geen ijzeren wet, maar de boodschap is helder. Niet je situatie, maar je eigen gewoontes en keuzes maken een enorm verschil.

Het grootste deel van je geluk ligt niet bij hem en niet bij je omstandigheden, maar in wat je zelf dagelijks doet.

Dat betekent niet dat je relatie er niet toe doet, en al helemaal niet dat je alles maar in je eentje moet oplossen. Het betekent dat jij een veel grotere invloed op je eigen welzijn hebt dan je misschien voelde in de wachtstand, en dat je die invloed aan niemand hoeft af te staan.

Waarom omstandigheden minder blijvend werken

Er zit een mechanisme onder dat verklaart waarom wachten op hem zo weinig oplevert. Psychologen noemen het hedonische aanpassing, ons vermogen om aan bijna alles te wennen. Een nieuw huis, een salarisverhoging, zelfs een nieuwe liefde geeft een piek van geluk, maar na verloop van tijd zakt dat gevoel terug naar je oude niveau en wordt het gewoon. Dat verklaart waarom de partner die je ooit alles leek te geven, na een paar jaar niet meer vanzelf datzelfde gevoel oplevert. Niet omdat er iets kapot is, maar omdat je eraan gewend bent geraakt. Bewuste activiteiten zoals dankbaarheid, verbinding en betekenisvol bezig zijn hebben juist minder last van die gewenning, omdat je ze telkens opnieuw doet en ze steeds weer iets teweegbrengen. Daarin schuilt precies waarom je eigen dagelijkse keuzes zoveel duurzamer werken dan het wachten op één groot gebaar van buitenaf.

Eén persoon kan niet alles zijn

Relatietherapeut Esther Perel legt de vinger op iets wat veel moderne relaties zwaar belast. We vragen van één persoon wat vroeger een heel dorp bood. Hij moet je grote liefde zijn, je beste vriend, je klankbord, je minnaar, je medebestuurder van het huishouden, je avontuur én je rust. Vroeger verdeelden mensen die behoeften over familie, buren, vrienden en een gemeenschap. Nu leggen we het bijna allemaal bij die ene ander neer. Dat is geen teken van zwakke liefde, maar een onmogelijke verwachting. Wie zijn bronnen van geluk weer verdeelt over meer dan alleen de partner, ontlast niet alleen zichzelf maar ook de relatie, die opeens niet meer alles hoeft te dragen.

Je eigen geluk voeden

Je geluk terugpakken betekent het actief voeden, op plekken die niet van zijn bui afhangen:

• Onderhoud je vriendschappen en je eigen netwerk dat je draagt.
• Doe dingen die je zin en betekenis geven, helemaal los van de relatie.
• Zorg goed voor je lijf, je nachtrust en de rust in je hoofd.
• Merk bewust op waar je dankbaar voor bent, juist ook op gewone dagen.
• Zet iets op de agenda waar jij je op verheugt, alleen voor jou.

Als je niet meer wacht tot hij je gelukkig maakt, kom je bij hem vanuit volheid in plaats van vanuit gemis, en dat verandert alles aan jullie band.

Waarom het stuur in eigen hand zo goed doet

Er is een diepere reden waarom dit zo bevrijdend voelt. Psychologen Edward Deci en Richard Ryan lieten met hun zelfdeterminatietheorie zien dat mensen een aantal basisbehoeften hebben om zich goed te voelen, en dat autonomie daar een van de belangrijkste is. Autonomie betekent het gevoel dat je eigen leven van jou is, dat je keuzes uit jezelf voortkomen en niet volledig afhangen van wat een ander doet. Zolang je je geluk in zijn handen legt, ondermijn je precies die behoefte, en dat voelt onvrij, hoe lief hij ook is. Op het moment dat je je eigen geluk weer gaat dragen, geef je jezelf die autonomie terug. Je bent geen gijzelaar meer van zijn stemming, maar de eigenaar van je eigen dagen. Dat gevoel van regie is op zichzelf al een bron van welzijn.

Dit is geen vrijbrief voor hem

Belangrijk is wel dat dit niet betekent dat zijn gedrag er niet toe doet. Een partner hoort bij te dragen aan een fijn samenzijn, hoort mee te dragen en zich in te zetten, en je mag daar duidelijk en zonder schuldgevoel over zijn. Je eigen geluk dragen gaat niet over hem overal van ontslaan of alles maar slikken. Het gaat erover dat je jezelf niet langer gijzelaar maakt van wat hij wel of niet doet, terwijl je tegelijk gewoon mag blijven vragen wat je nodig hebt. Die twee sluiten elkaar niet uit, ze versterken elkaar juist. Een vrouw die stevig in haar eigen geluk staat, kan veel helderder aangeven wat ze mist, omdat het geen wanhopige eis meer is maar een rustige wens.

Stap uit de wachtstand

Er schuilt een stille kracht in het besef dat je geluk van jou is. Het haalt je uit de wachtstand en zet je in beweging. Je stopt met rekenen op zijn bui en begint te bouwen aan wat je zelf in de hand hebt. Een vrouw die haar eigen geluk draagt, trekt zich niet terug uit de liefde, maar staat er juist lichter, warmer en vrijer in. Je geluk is geen rekening die hij nog moet betalen. Het is een geschenk dat je jezelf geeft, en dat geschenk straalt vanzelf door naar jullie samen, vaak veel meer dan al het wachten ooit deed.

Bronnen

• Sonja Lyubomirsky, The How of Happiness (2007)
• Esther Perel, Mating in Captivity (2006)
• Edward Deci & Richard Ryan, zelfdeterminatietheorie