Weggezakt verlangen weer aanwakkeren

Er was een tijd dat je elkaar nauwelijks kon loslaten. Een blik was genoeg, en de rest volgde vanzelf. Nu liggen jullie 's avonds naast elkaar, allebei op je telefoon, en verglijdt de ene week in de andere zonder dat er veel gebeurt. Misschien betrap je jezelf op de gedachte dat er iets grondig mis is met jou, of met jullie. Laat dat idee eerst maar los. Je bent niet kapot, jullie relatie is niet mislukt, en verlangen dat is weggezakt kan wel degelijk weer opleven. Het vraagt alleen iets anders dan afwachten tot het vanzelf terugkomt.

Wat helpt, is begrijpen hoe verlangen eigenlijk werkt. De afgelopen decennia is daar veel over duidelijk geworden, en het beeld dat daaruit oprijst is milder en hoopvoller dan de mythe waarmee de meesten van ons zijn opgegroeid.

Verlangen lijkt geen knop, maar een samenspel van gas en rem

Seksuologe en onderzoeker Emily Nagoski maakte in haar boek Come As You Are een model uit de wetenschap toegankelijk dat oorspronkelijk werd ontwikkeld door Erick Janssen en John Bancroft van het Kinsey Institute, het duale controlemodel. Je seksuele systeem bestaat volgens dat model uit twee delen die tegelijk actief zijn. Er is een gaspedaal dat reageert op alles wat opwindend, prettig of aantrekkelijk is, en er is een rem die reageert op alles wat spanning, stress of onveiligheid signaleert.

Het inzicht dat zoveel vrouwen rust geeft, is dit. Als de zin wegblijft, ligt dat zelden aan een kapot gaspedaal. Veel vaker staat er simpelweg te veel op de rem. Een vol hoofd, slaaptekort, een lijf dat de hele dag in de overlevingsstand stond, een onuitgesproken irritatie die als een steen op je maag ligt, het zijn allemaal voeten op die rem. Zolang die druk erop staat, kun je nog zo hard op het gas trappen zonder dat er beweging in komt.

• Chronische vermoeidheid en stress houden je lichaam in een stand waarin voortplanting geen prioriteit is
• Sleur en voorspelbaarheid geven het gaspedaal weinig nieuws om op te reageren
• Onuitgesproken spanning of oud zeer drukt de rem gaandeweg dieper in
• De overtuiging dat verlangen spontaan hoort te komen, legt er nog een extra last bovenop

Dat verklaart waarom je best doen zelden werkt. De vraag is niet hoe je harder gas geeft, maar wat je van die rem af kunt halen.

Verlangen dat pas na de aanraking komt, is heel normaal

Veel vrouwen wachten op een golf van zin die uit het niets opkomt, en concluderen dat er iets ontbreekt als die golf niet komt. Maar onderzoek van arts en hoogleraar Rosemary Basson liet zien dat maar een deel van de vrouwen dat spontane verlangen als hun gewone patroon herkent. Bij veel vrouwen werkt het anders, en dat andere heet responsief verlangen. De zin komt dan niet vooraf, maar pas op gang zodra er al iets prettigs gebeurt.

Basson beschreef rond de eeuwwisseling een circulair model van de seksuele respons. Daarin begint een intiem moment niet met een verlangen dat je overvalt, maar met een zekere neutraliteit en de bereidheid om open te staan voor je partner. De opwinding komt eerst, en het verlangen volgt daar rustig op.

Wachten op de vonk terwijl je zelf de lucifer in handen hebt, is misschien wel de meest voorkomende reden dat verlangen jarenlang blijft liggen.

Dit is bevrijdend nieuws, want het haalt de druk weg. Je hoeft niet te wachten tot de zin er is voordat je iets toelaat. Je mag ontspannen beginnen bij nabijheid en aanraking, zonder dat het ergens naartoe hoeft, en merken dat de zin gaandeweg wakker wordt. En blijft die een keer weg, dan is dat geen mislukking, alleen informatie over hoeveel er die dag op je rem stond.

Kijk eerlijk naar wat er op jouw rem drukt

Omdat de rem zo bepalend is, ligt daar de meeste winst, en het loont om er onbevangen naar te kijken. Voor de een is het de vermoeidheid die dieper zit dan een enkele slechte nacht. Voor de ander is het een hoofd dat 's avonds nog vol staat met lijstjes, of het gevoel de hele dag al door kinderen en collega's te zijn geclaimd, waardoor er 's avonds vooral behoefte is aan even niemand hoeven zijn. Soms zit er iets ouds onder, een keer dat je je niet gezien voelde, of schaamte over je lijf die je nooit hardop hebt gemaakt.

Niets van dat alles is een teken dat je tekortschiet. Het is je systeem dat eerlijk laat weten dat er te veel op de rem staat. Pas als je weet wat die voeten zijn, kun je er een voor een een beetje druk afhalen.

Begin klein, en laat het nergens toe hoeven leiden

Grootse voornemens werken averechts, want ze zetten juist extra druk op de rem. Kleine, concrete stappen werken beter.

• Leg de telefoon een uur eerder weg en geef je hoofd de kans leeg te lopen
• Neem je voor elke dag een keer bewust en langer aan te raken, puur voor de aanraking zelf
• Spreek een sluimerende irritatie uit voordat ze uitgroeit tot een muur
• Plan bewust tijd samen, want inplannen klinkt onromantisch maar geeft het onderwerp weer een plek

Dat inplannen krijgt vaak een lacherige reactie, maar denk er zo over. Alles wat je belangrijk vindt, geef je ruimte in je week. Waarom je intimiteit dan niet? Belangrijk is dat zo'n moment nooit een verplichting wordt. Het is een uitnodiging om dichtbij te zijn, waarbij niets moet en alles mag, ook stoppen.

Praat over wat je mist, zonder verwijt

Verlangen leeft ook in het gesprek. Veel stellen zijn er simpelweg over opgehouden, uit angst om te kwetsen of afgewezen te worden, en dat zwijgen wordt zelf een steen op de rem. Houd het licht en spreek vanuit jezelf. Iets als ik mis het om je dichtbij te voelen zet een deur op een kier, terwijl we doen het nooit meer meteen een muur optrekt. Let op je toon, want het gaat om verlangen naar meer en niet om een aanklacht over minder. En luister ook echt, want de kans is groot dat hij precies hetzelfde mist en er net zomin woorden voor had.

Het gaat om de richting, niet om de snelheid

Verlangen dat lang heeft stilgelegen, keert zelden in een enkele avond terug. Er komen momenten waarop het nog niet lukt, en dat hoort erbij. Wees in de tussentijd mild voor jezelf, want je bent geen machine die op commando aanslaat, maar een vrouw met een druk hoofd, een vol leven en een lijf dat aandacht en geduld verdient. Elke keer dat je een voet van de rem haalt, geef je iets de ruimte dat langzaam weer kan groeien. Begin vanavond met iets kleins, een hand op zijn rug, een blik die net iets langer blijft hangen, de telefoon die eerder opzijgaat. Van daaruit vindt de vonk vaak vanzelf zijn weg terug.

Bronnen

• Emily Nagoski, Come As You Are: The Surprising New Science That Will Transform Your Sex Life (2015)
• Rosemary Basson, The Female Sexual Response: A Different Model, Journal of Sex & Marital Therapy (2000)
• Erick Janssen en John Bancroft, onderzoek naar het duale controlemodel, Kinsey Institute