Weer contact maken met je lichaam

Er zijn dagen dat je lichaam meer een vervoermiddel is dan een thuis. Het brengt je van afspraak naar afspraak, tilt de boodschappen, zit uren achter een scherm, en verder let je er nauwelijks op. Je leeft van je nek naar boven, in gedachten, plannen en zorgen. En dan verbaas je je erover dat verlangen zo ver weg voelt. Maar verlangen woont niet in je hoofd. Het woont in je lijf. En als je daar zelf niet meer aanwezig bent, kun je het ook niet voelen. Het geruststellende is dat de weg terug er altijd is, en dat je hem helemaal in je eigen tempo mag lopen.

Waarom je afsluit

Afgesloten raken van je lichaam is geen falen, het is vaak juist een slimme manier van je systeem om je door een zware tijd te helpen. In drukke, stressvolle of veeleisende periodes trekken we ons als vanzelf terug in ons hoofd. Daar kun je denken, regelen en controleren. Voelen is dan even te veel, dus zet je het zachtjes uit. Voor even is dat functioneel en soms zelfs nodig.

Het probleem is dat je sensaties niet selectief kunt uitzetten. Als je je afsluit voor spanning en vermoeidheid, sluit je je ook af voor plezier, tinteling en verlangen. Alles gaat tegelijk op de stille stand. Zo kun je maandenlang blijven functioneren en tegelijk het contact met je eigen zintuiglijkheid kwijtraken zonder dat je het echt doorhad. Wat begon als tijdelijke bescherming, wordt dan ongemerkt een gewoonte waarin je niet meer helemaal in je lijf woont. Je herkent het misschien aan kleine dingen. Eten smaakt naar niets bijzonders, een douche is iets wat je afraffelt, een omhelzing voelt vriendelijk maar komt niet echt binnen. Geen van die signalen is op zichzelf dramatisch, en juist daardoor glippen ze langs zonder dat je ze opmerkt.

Voelen is niet te doseren

Juist omdat gevoel en gevoelloosheid aan dezelfde knop zitten, valt er weinig te winnen door harder naar verlangen te zoeken. Je kunt jezelf niet naar zin toe denken, net zomin als je jezelf naar slaap kunt dwingen. De enige weg loopt via de omweg die eigenlijk de kortste is, namelijk terugkeren naar het voelen zelf, naar de gewone lichamelijke gewaarwordingen die er de hele dag al zijn. Dat klinkt misschien tegenintuïtief, want je zou verwachten dat meer moeite ook meer oplevert. Bij verlangen werkt het vaak precies andersom, en dat besef alleen al haalt een hoop druk weg.

Van je hoofd naar je lijf

De weg terug is geen prestatie en geen oefenschema dat je moet halen. Het is eerder een uitnodiging om vaker aanwezig te zijn in je eigen lichaam, met aandacht die naar binnen gaat in plaats van naar de volgende taak.

Psychologe Lori Brotto, hoogleraar aan de University of British Columbia, deed jarenlang onderzoek naar mindfulness bij vrouwen met weinig zin of opwinding. In haar boek Better Sex Through Mindfulness beschrijft zij hoe stress en voortdurend multitasken ons uit ons lichaam trekken, en hoe oordeelvrije aandacht een weg terug biedt. Vrouwen die leren opmerken wat er in hun lichaam gebeurt, zonder het meteen te beoordelen, ervaren vaak meer opwinding en plezier. Het gaat niet om harder proberen, maar om zachter opletten. Die oefening in aandacht heeft trouwens een lange geschiedenis in de seksuologie. Al in de jaren zestig ontwikkelden William Masters en Virginia Johnson de zogeheten sensate focus, waarbij stellen leren om aanraking puur waar te nemen zonder doel, juist om het hoofd tot rust te brengen en het lijf weer aan het woord te laten. Wat destijds als therapie werd ontwikkeld, heeft dus dezelfde kern als wat je in het klein voor jezelf kunt doen, namelijk de aandacht weghalen bij het doel en terugbrengen bij de gewaarwording.

Je hoeft niet harder te zoeken naar verlangen. Je hoeft alleen terug te keren naar de plek waar het altijd al woonde, je eigen lichaam.

Sensaties leren voelen

Voelen is een vaardigheid die je opnieuw kunt aanleren, net als een spier die je weer traint. Een paar eenvoudige manieren om te beginnen, zonder dat het meteen iets hoeft op te leveren:

• Sta een paar keer per dag stil bij je adem, en voel hoe je buik en borst bewegen zonder er iets aan te veranderen.
• Zet je voeten bewust op de grond en merk het contact op, het gewicht, de warmte, de druk.
• Gebruik dagelijkse momenten als oefening, en voel het warme water tijdens het douchen echt op je huid in plaats van alvast je dag te plannen.
• Leg een hand op je hart of je buik en blijf daar even, en merk op wat je voelt of juist niet voelt, zonder oordeel.
• Vertraag bij het eten en let op een geur, een smaak, een textuur, want zintuiglijkheid oefen je overal.

De kunst is om niets te forceren. Je hoeft niet meteen iets fijns te voelen, je oefent alleen het opmerken zelf. Hoe vaker je terugkeert naar je lijf, hoe natuurlijker het wordt om er te blijven. Brotto benadrukt dat het juist die milde, herhaalde aandacht is die op den duur iets verandert, en niet de kracht waarmee je het aanpakt.

Waardoor er ruimte ontstaat

Wanneer je langzaam weer thuis raakt in je lichaam, verandert er iets stils maar wezenlijks. Je merkt subtiele signalen eerder op. Een aanraking komt niet langer aan bij iemand die op de automatische piloot staat, maar bij iemand die aanwezig is. En verlangen, dat immers reageert op sensatie, krijgt eindelijk weer een lichaam om in te ontstaan.

Dat is precies waarom dit de basis is onder alles wat met intimiteit te maken heeft. Ontspanning en aanwezigheid doen op de lange duur meer dan welke techniek ook. En het mooie is dat je hier niets voor hoeft te presteren en niemand iets voor hoeft te bewijzen. Je oefent alleen het aanwezig zijn, en al het andere mag komen wanneer het komt. Weer thuiskomen in je lijf is geen omweg naar verlangen, het is de kortste weg die er is, en je bepaalt zelf het tempo waarin je hem loopt.

Kom eerst weer thuis in jezelf

Begin vanavond eens heel eenvoudig. Ga zitten of liggen, sluit je ogen, en voel een minuut lang je eigen ademhaling en de plekken waar je lichaam de ondergrond raakt. Meer hoeft het niet te zijn. Je zegt daarmee zonder woorden tegen jezelf dat je er weer bent, dat je hier weer woont. En vanuit dat zachte thuiskomen ontstaat, geduldig en helemaal in jouw eigen tempo, opnieuw ruimte voor warmte, plezier en verlangen.

Bronnen

• Lori Brotto, Better Sex Through Mindfulness: How Women Can Cultivate Desire, 2018.
• William Masters en Virginia Johnson, Human Sexual Inadequacy, 1970.
• Emily Nagoski, Come As You Are: The Surprising New Science That Will Transform Your Sex Life, 2015.