Waarom aanraking zo belangrijk is

Denk eens terug aan de laatste keer dat iemand je zomaar vasthield, zonder dat er iets van je werd verwacht. Een hand op je onderrug, een arm om je schouder, je hoofd tegen een borstkas die rustig op en neer gaat. Grote kans dat je adem vanzelf dieper werd en dat er ergens in je iets zachter werd. Dat is geen sentiment en ook geen toeval. Je lichaam is gebouwd om op warme aanraking te reageren, en die reactie zegt veel over hoe veilig en verbonden je je op dat moment voelt. In dit stuk kijken we naar wat jij zelf kunt doen om die aanraking terug te brengen, in jouw eigen tempo en zonder dat het ergens naartoe hoeft.

Wat er vanbinnen gebeurt

Zodra er warme, veilige aanraking plaatsvindt, komt er in je lichaam oxytocine vrij. Niet voor niets wordt dat het bindingshormoon genoemd. Oxytocine hangt samen met vertrouwen, verbondenheid en rust, en het speelt een rol bij de band tussen ouder en kind én tussen partners. De Zweedse onderzoeker Kerstin Uvnäs-Moberg bracht in kaart hoe aanraking dit systeem in gang zet en zo een lichamelijke staat van kalmte en herstel oproept, het tegenovergestelde van de alarmstand waarin stress je brengt.

Tegelijk gebeurt er nog iets. Warme aanraking helpt het stresshormoon cortisol te laten dalen en zet het rustgevende deel van je zenuwstelsel aan, het parasympathische deel dat je lijf laat herstellen. Er blijken zelfs speciale zenuwvezels in je huid te zitten, de zogeheten C-tactiele vezels, die vooral reageren op zachte, langzame streling. Onderzoeker Francis McGlone liet zien dat juist die trage, liefdevolle aanraking een direct signaal van veiligheid naar je brein stuurt. Je hoeft er niets voor te doen. Je lichaam vertaalt de aanraking helemaal vanzelf naar meer rust.

Huidhonger is echt

Tiffany Field richtte in 1992 aan de University of Miami het Touch Research Institute op en onderzoekt sindsdien de effecten van aanraking. In haar overzichtsstudies keert telkens hetzelfde beeld terug. Warme, geruststellende aanraking gaat samen met lagere cortisolwaarden en een kalmer zenuwstelsel. Wanneer die aanraking langdurig ontbreekt, spreken we van aanrakingstekort, ook wel huidhonger genoemd. Mensen die te weinig worden aangeraakt, ervaren gemiddeld meer spanning, onrust en somberheid. Je lijf mist dan iets wezenlijks, ook al breng je het zelden onder woorden.

Het bijzondere aan huidhonger is dat het er ongemerkt in sluipt. Niet door ruzie of afstand, maar door gewone drukte. De kinderen, het werk, de telefoon die op de bank je aandacht opeist. Voor je het weet is de laatste keer dat jullie elkaar echt vasthielden alweer dagen geleden. En omdat niemand er iets van zegt, blijft het tekort onzichtbaar, terwijl je lichaam wel degelijk om nabijheid vraagt. Vaak merk je het eerder aan je humeur dan aan een heldere gedachte, aan een korter lontje of een vaag gevoel van gemis waar je de vinger niet op krijgt.

Aanraking is geen beloning voor een goede dag en geen opstap naar seks. Het is de manier waarop jullie lichamen elkaar vertellen dat ze veilig zijn.

Niet-seksuele aanraking is het fundament

Hier zit een misverstand dat veel stellen parten speelt. We denken al gauw dat aanraking richting seks moet leiden, en daardoor gaan we het soms uit de weg op momenten dat we daar geen zin in hebben. Zo raakt zelfs een simpele knuffel beladen. Maar juist de aanraking die nergens naartoe hoeft, is de grond waarop de rest kan groeien. Affectievolle, niet-seksuele aanraking hangt samen met meer tevredenheid in de relatie en met een dieper gevoel van geborgenheid.

Seksuologe Emily Nagoski beschrijft ons seksuele systeem als een samenspel van een gaspedaal en een rem. Alles wat als druk, verwachting of prestatie voelt, trapt op die rem. En weinig voelt zo veel als druk als de stille verwachting dat elke aanraking ergens toe moet leiden. Juist de aanraking die niets hoeft te worden, haalt de rem eraf en maakt ruimte waarin verlangen later vanzelf kan opkomen. Wanneer je aanraking loskoppelt van een eindpunt, ontstaat er lucht. Geen agenda, alleen nabijheid, en vanuit die veilige nabijheid beweegt er vaak meer mee dan wanneer je meteen ergens naartoe werkt.

Dat je aanraking van seks loskoppelt, betekent ook dat je grens er altijd mag zijn. Je mag dicht tegen hem aan kruipen en halverwege merken dat het bij knuffelen blijft, en dat is een compleet antwoord. Die vrijheid is geen belemmering voor intimiteit, ze is er juist de voorwaarde voor. Pas als aanraking veilig voelt en niets afdwingt, durft je lijf zich werkelijk te ontspannen.

Zo bouw je aanraking terug in

Je hoeft je dagen niet om te gooien. Aanraking terugbrengen zit vooral in kleine, herhaalde momenten die je zelf in gang kunt zetten:

• Houd elkaar bij het gedag zeggen en het thuiskomen wat langer vast dan gewoonlijk, denk aan twintig tot dertig seconden, lang genoeg om je adem te laten zakken.
• Zoek op de bank bewust contact, een been over het zijne, je hand op zijn arm, zonder dat er iets van hoeft te komen.
• Raak elkaar terloops aan in het voorbijgaan, een hand op de rug in de keuken, een aai over de schouder.
• Vraag hardop om wat je nodig hebt, bijvoorbeeld door te zeggen dat je zin hebt om even vastgehouden te worden.
• Spreek samen uit dat aanraking niet automatisch een opmaat naar meer is, zodat de druk eraf gaat.

Het mooie is dat aanraking zichzelf voedt. Hoe meer je het toelaat, hoe veiliger je je bij elkaar voelt, en hoe vanzelfsprekender de volgende aanraking wordt. Je hoeft niet groot uit te pakken en zeker geen vuurwerk te verwachten. Eén klein, oprecht gebaar per dag doet op de lange duur meer dan een zeldzame grootse omhelzing.

Begin met één hand

Leg vanavond gewoon je hand op zijn hand terwijl jullie samen naar iets kijken, en laat hem daar liggen. Meer hoeft het niet te zijn. Dat kleine gebaar zegt zonder woorden dat je er bent en je veilig voelt, en het vraagt niets terug. Precies daar, in dat stille contact, begint de warmte die jullie samen willen delen. Wie de aanraking terugbrengt die nergens naartoe hoeft, legt ongemerkt het fundament onder alles wat later misschien een keer wél die kant op mag bewegen.

Bronnen

• Tiffany Field en het Touch Research Institute, University of Miami, overzichtsstudies naar aanraking, stress en welbevinden.
• Kerstin Uvnäs-Moberg, The Oxytocin Factor: Tapping the Hormone of Calm, Love, and Healing, 2003.
• Francis McGlone e.a., onderzoek naar C-tactiele vezels en affectieve aanraking, Neuron, 2014.
• Emily Nagoski, Come As You Are: The Surprising New Science That Will Transform Your Sex Life, 2015.