Responsief verlangen: als de zin pas tijdens het vrijen komt

Misschien herken je dit. Je houdt van je partner, je vindt hem aantrekkelijk, en toch komt die spontane zin in seks bijna nooit vanzelf opborrelen. Terwijl bij hem een blik of een vluchtige gedachte al genoeg lijkt. Als je daaruit de conclusie trekt dat er iets mis is met jou, dan mag je die conclusie vandaag laten vallen. De kans is groot dat je verlangen simpelweg anders werkt dan je altijd dacht, en dat het volkomen gezond is. Sterker nog, voor heel veel vrouwen is het de regel en niet de uitzondering.

Twee soorten verlangen

Onderzoekers onderscheiden grofweg twee vormen van verlangen. De eerste is spontaan verlangen. De zin lijkt uit het niets te komen, zonder duidelijke aanleiding, en je merkt gewoon dat je er zin in hebt. De tweede is responsief verlangen. Daarbij ontstaat de zin pas nadat er iets gebeurt, na aanraking, na nabijheid, in een ontspannen en veilige context. Je begint dus niet met zin, maar de zin komt op gang zodra je lichaam prettige prikkels krijgt.

Seksuologe Emily Nagoski beschrijft in haar boek Come As You Are dat responsief verlangen vaker voorkomt bij vrouwen en spontaan verlangen vaker bij mannen. De cijfers die zij noemt geven een indicatie. Ongeveer dertig procent van de vrouwen heeft overwegend responsief verlangen, tegenover ongeveer vijf procent van de mannen, terwijl een grote middengroep beide vormen door elkaar kent. Die getallen zijn een ruwe schatting en geen natuurwet, maar de strekking is helder. Voor een flink deel van de vrouwen is het volstrekt normaal dat de zin niet van tevoren klaarstaat, maar onderweg ontstaat. Belangrijk om te weten is bovendien dat responsief verlangen niet minder of zwakker is dan spontaan verlangen. Het is een even echte en even volwaardige route naar opwinding en plezier.

Het model van Basson

De arts en onderzoeker Rosemary Basson beschreef in 2000 een model dat hier veel over verheldert. Zij zag dat het klassieke idee, waarbij je eerst zin krijgt en vervolgens in actie komt, lang niet voor iedereen opgaat. Veel mensen, en vooral vrouwen in langere relaties, vertrekken juist vanuit een neutrale staat. Niet vol vurig verlangen, maar rustig, met vooral een behoefte aan nabijheid en verbondenheid.

Vanuit die neutrale staat kies je bewust voor toenadering. Er komt aanraking, de opwinding komt langzaam op gang, en pas daarna dient het verlangen zich aan. Basson noemde dit een circulair model in plaats van een rechte lijn. Zin is dan niet de vonk die alles in gang zet, maar iets dat groeit terwijl je al bezig bent. Haar werk gaf een naam aan wat talloze vrouwen al lang ervoeren, en haalde de gedachte weg dat weinig spontane zin meteen op een probleem of een stoornis zou wijzen. Wat lange tijd als afwijkend werd gezien, bleek bij nader inzien een van de gewoonste patronen die er zijn.

Je hoeft geen zin te hebben om te beginnen. Voor veel vrouwen is beginnen juist de manier waarop de zin ontstaat.

Gaspedaal en rem

Om te snappen waarom context zo bepalend is, helpt een tweede beeld van Nagoski. Zij beschrijft ons seksuele systeem als een samenspel van een gaspedaal en een rem, een idee dat teruggaat op het onderzoek naar het duale controlemodel van John Bancroft en Erick Janssen aan het Kinsey Institute. Het gaspedaal reageert op alles wat prettig en opwindend is. De rem reageert op alles wat als stress, druk of onveiligheid voelt.

Bij responsief verlangen ligt het accent sterk op die rem. Het is vaak niet zo dat je gaspedaal kapot is, maar dat je rem te veel wordt ingetrapt. Een hoofd vol zorgen, het gevoel dat je moet presteren, ongemak over je lijf of gewoon vermoeidheid, het zijn allemaal voeten op de rem. Zolang die rem vastzit, kan het gaspedaal duwen wat het wil zonder dat er iets beweegt. Dat verklaart waarom bij jou niet méér lust de sleutel is, maar minder rem.

Van de ene vraag naar de andere

Het misverstand dat je altijd vooraf zin moet voelen, richt stille schade aan. Je gaat wachten op een gevoel dat bij jou nu eenmaal zelden vanzelf opkomt. En als het uitblijft, ga je denken dat het verlangen weg is of dat er iets aan de relatie mankeert. Zo ontstaat er afstand die er helemaal niet hoeft te zijn, en soms zelfs een lichte spanning rond de momenten waarop intimiteit in de lucht hangt.

Zodra je begrijpt dat jouw verlangen responsief is, verandert de vraag die je jezelf stelt. Niet langer waarom heb ik geen zin, maar wat heb ik nodig om op gang te komen. Die verschuiving is misschien wel de belangrijkste, want ze haalt de schuld bij jezelf weg en zet er nieuwsgierigheid voor in de plaats. De eerste vraag laat je machteloos achter, de tweede opent een weg.

Ruimte maken voor context

Als verlangen bij jou reageert op omstandigheden, dan wordt de context je belangrijkste bondgenoot. Je kunt de rem niet wegdenken, maar je kunt hem wel geleidelijk losser maken. Een paar dingen die daarbij helpen:

• Zorg dat je hoofd leeg genoeg is, want een to-dolijst die nog rondmaalt is de grootste rem op responsief verlangen.
• Laat aanraking eerder en langzamer beginnen, zonder de verwachting dat het meteen ergens naartoe moet, zodat je lichaam de tijd krijgt om te reageren.
• Maak de omgeving prettig en veilig, zodat je kunt ontspannen in plaats van presteren.
• Spreek met elkaar af dat je mag beginnen zonder zin, met de heldere afspraak dat je altijd mag stoppen als er niets op gang komt.

Die laatste afspraak is misschien wel de belangrijkste, omdat ze de druk er in één keer af haalt. Je hoeft niets te bewijzen en niets te forceren. Je geeft jezelf alleen de kans om te ontdekken wat er ontstaat, en je houdt tegelijk de vrijheid om op elk moment nee te zeggen. Precies die veiligheid is wat je rem laat vieren.

Geef jezelf de kans om te ontdekken

Probeer het eens vanuit die andere houding. Kruip vanavond dicht tegen hem aan zonder plan, gewoon om de nabijheid, en voel of er iets meebeweegt. Misschien blijft het bij knuffelen, en dan is dat precies goed. Maar misschien merk je halverwege dat de zin er ineens wél is, opgekomen uit het contact in plaats van eraan vooraf. Zo werkt het bij jou, en dat is niet iets om te repareren maar iets om te leren kennen en te vertrouwen, helemaal in je eigen tempo.

Bronnen

• Rosemary Basson, The Female Sexual Response: A Different Model, Journal of Sex and Marital Therapy, 2000.
• Emily Nagoski, Come As You Are: The Surprising New Science That Will Transform Your Sex Life, 2015.
• John Bancroft en Erick Janssen, The Dual Control Model of Sexual Response, Kinsey Institute, kinsey.indiana.edu.