Je seksualiteit herontdekken na de overgang

Er komt vaak een moment waarop je merkt dat het niet meer voelt zoals vroeger. Misschien na jaren van relatie en routine, waarin de vanzelfsprekende vonk stiller is geworden. Misschien tijdens of na de overgang, wanneer je lichaam zich anders gedraagt dan je gewend was en je jezelf soms nauwelijks herkent. Het kan verwarrend zijn en af en toe een beetje eenzaam, zeker omdat er zo weinig openhartig over wordt gepraat. Toch is dit geen einde. Het is eerder een uitnodiging om je seksualiteit opnieuw te ontdekken, op een manier die past bij wie je nu bent en wat je nu nodig hebt.

Je lichaam is veranderd, en dat mag

Rond en na de overgang daalt de hoeveelheid oestrogeen in je lichaam, en dat heeft gevolgen die verder reiken dan opvliegers alleen. De slijmvliezen worden dunner en droger, de doorbloeding verandert, en opwinding komt daardoor vaak langzamer op gang dan je gewend was. Dat is geen falen en geen teken dat er iets met je mis is, het is biologie. Veel vrouwen schrikken er toch van, simpelweg omdat niemand ze erop heeft voorbereid.

Het helpt om met mildheid naar jezelf te kijken in plaats van met strengheid. Je lichaam heeft je een leven lang gedragen en verandert nu, zoals alles in het leven verandert. Boos worden op je lijf omdat het niet meer reageert als op je dertigste is begrijpelijk, maar het maakt de weg terug naar plezier alleen maar langer. Vriendelijkheid werkt hier beter, en verrassend genoeg helpt ze je lichaam ook eerder ontspannen.

Je hoeft niet terug te verlangen naar wie je was. Je mag ontdekken wie je nu bent, met alle wijsheid die je onderweg hebt opgedaan.

Verlangen verloopt anders dan je denkt

Veel vrouwen merken dat de spontane zin die er vroeger misschien vanzelf was, in deze fase minder vaak uit zichzelf opkomt. Dat voelt al snel als verlies, alsof je iets kwijt bent wat niet meer terugkomt. Maar de arts en onderzoeker Rosemary Basson liet zien dat verlangen bij veel vrouwen sowieso responsief werkt. Het ontstaat pas na nabijheid, aanraking en prikkeling, en niet ervoor. Wat vroeger misschien nog spontaan leek, was vaak allang responsief, alleen ging de aanloop zo snel en soepel dat je het niet eens merkte.

In een nieuwe levensfase wordt dat patroon meestal duidelijker zichtbaar. Dat betekent dat wachten op spontane zin nog minder oplevert dan het al deed, en dat toenadering en aanraking juist belangrijker worden. Niet de zin komt eerst, maar de nabijheid, en de zin volgt als je lichaam de tijd en de rust krijgt. Het draait de volgorde om die je altijd voor waar hebt aangenomen, en juist dat inzicht geeft lucht. Je hoeft niet te wachten tot je zin hebt om te beginnen, je mag beginnen bij aanraking en de zin laten komen, zonder dwang en zonder afspraak vooraf.

Langzamer is vaak ook rijker

Wat vroeger vanzelf ging, vraagt nu misschien meer aandacht en tijd. En daar schuilt iets moois in, want langzamer betekent vaak ook bewuster. Psychologe Lori Brotto liet in haar onderzoek naar mindfulness zien dat oordeelvrije aandacht voor het lichaam vrouwen kan helpen opwinding en plezier weer beter te ervaren, ook wanneer die minder vanzelfsprekend zijn geworden. Door je aandacht zacht bij het voelen te houden in plaats van bij de vraag of het wel goed genoeg gaat, krijgt genot opnieuw ruimte.

Een paar dingen kunnen deze nieuwe manier van genieten ondersteunen:

• Neem de tijd, zonder haast en zonder een doel dat gehaald moet worden.
• Ontdek opnieuw welke aanrakingen nu prettig zijn, want dat kan verschoven zijn.
• Gebruik gerust hulpmiddelen zoals een goed glijmiddel, dat droogte eenvoudig verzacht.
• Sta open voor tederheid die niet per se op seks hoeft uit te lopen.

Je seksualiteit wordt niet minder, ze wordt anders. Vaak zelfs rijker, omdat je jezelf inmiddels beter kent en minder bezig bent met hoe het eruitziet en meer met hoe het voelt.

Praten helpt, ook al is het spannend

Heb je een partner, dan kan het enorm schelen om eerlijk te delen wat er verandert. Niet als klacht en niet als verontschuldiging, maar als uitnodiging om samen opnieuw te ontdekken. Veel partners zijn stiekem opgelucht als het gesprek eindelijk op tafel komt, want ook zij voelen vaak dat er iets is verschoven zonder te weten hoe ze het moeten benoemen. Je hoeft geen kant-en-klare oplossing te presenteren. Eerlijk zijn over wat je voelt en wat je zou willen proberen is genoeg.

Een gesprek in alle rust, buiten het slaapkamermoment om, werkt daarbij vaak het prettigst. Aan de keukentafel of tijdens een wandeling ligt er minder lading op de woorden dan wanneer je naast elkaar in bed ligt en het er ineens moet gebeuren. En heb je geen partner, dan geldt hetzelfde gesprek met jezelf. Wat wil ik voelen? Wat mis ik? Wat zou ik graag opnieuw uitproberen, nu op mijn eigen voorwaarden?

Je hoeft klachten niet in stilte te dragen

Soms zitten lichamelijke klachten de weg naar plezier in de weg, zoals droogheid, pijn bij het vrijen of een verlangen dat zo laag is dat het je dwarszit. Schaam je daar vooral niet voor, en blijf er ook niet jarenlang mee doorlopen. Een huisarts, gynaecoloog of gespecialiseerde verpleegkundige heeft dit vaker gezien dan je denkt en kan meer bieden dan veel vrouwen vermoeden. Denk aan een lokale oestrogeenbehandeling bij droogheid en pijn, aan goede glijmiddelen, of aan een gesprek met een seksuoloog wanneer er meer speelt.

Pijn hoort er niet bij en is geen prijs die je nu eenmaal moet betalen voor je leeftijd. Je verdient het om je goed en op je gemak te voelen in je eigen lijf, in elke fase van je leven.

Ruimte voor jezelf, met of zonder partner

Herontdekken doe je uiteindelijk vanuit jezelf. Ook binnen een liefdevolle relatie blijft de verbinding met je eigen lichaam de basis waarop al het andere rust. Neem daarom bewust tijd om alleen te voelen wat nu prettig is, zonder dat er iets van je wordt verwacht en zonder dat je iemand tevreden hoeft te stellen.

Een paar zachte houdingen kunnen bij deze fase helpen:

• Wees geduldig met jezelf, want oude gewoontes veranderen niet in een dag.
• Verwar minder opwinding niet met minder liefde of minder aantrekkingskracht.
• Vier de kleine momenten van plezier in plaats van te wachten op het grote gebaar.
• Blijf nieuwsgierig naar wat er nog wel kan, in plaats van te treuren om wat anders is.

Zo wordt herontdekken geen opdracht die af moet, maar een uitnodiging die je aanneemt wanneer jij eraan toe bent.

Een nieuwe fase, met eigen kleuren

Je seksualiteit herontdekken is geen poging om de klok terug te draaien. Het is een nieuwe fase, met andere kleuren en een ander tempo, en dat mag er precies zo zijn. Geef jezelf de tijd, de zachtheid en de nieuwsgierigheid die daarbij horen. Er wacht een vorm van intimiteit die dieper en eerlijker kan zijn dan ooit, juist omdat jij nu beter dan wie ook weet wie je bent en wat je waard bent.

Bronnen

• Rosemary Basson, The Female Sexual Response: A Different Model, Journal of Sex and Marital Therapy (2000)
• Lori Brotto, Better Sex Through Mindfulness: How Women Can Cultivate Desire (2018)
• Emily Nagoski, Come As You Are (2015)