Gelukkig zijn met wat er is

Ooit dacht je vast dat je gelukkig zou zijn als dit eenmaal geregeld was. Als het huis af is, als de kinderen groter zijn, als het rustiger wordt op het werk. En misschien merk je nu dat er telkens een nieuw als bij is gekomen zodra het vorige klaar was. Geluk lijkt dan altijd net om de hoek te liggen en nooit hier. In dit artikel wil ik die belofte eens omdraaien. Want gelukkig zijn met wat er is, is misschien wel de meest bevrijdende gewoonte die er bestaat, en je kunt er vandaag al mee beginnen.

De valkuil van straks

Ons hoofd is dol op de toekomst. Het schildert graag een beeld van hoe fijn het straks zal zijn, als aan die ene voorwaarde is voldaan. Dat heet soms het als-dan denken, en het houdt een subtiele belofte in stand, namelijk dat geluk ergens vóór je ligt in plaats van om je heen.

Geluksonderzoeker Sonja Lyubomirsky beschrijft in haar boek The How of Happiness precies waarom dat straks nooit echt aankomt. Ze noemt het hedonische adaptatie, ons vermogen om te wennen aan vrijwel alles, ook aan het goede. Een beroemd voorbeeld komt uit een onderzoek van Philip Brickman en zijn collega's uit 1978. Zij vergeleken mensen die kort daarvoor een grote loterijprijs hadden gewonnen met een groep die niets bijzonders had meegemaakt. De winnaars waren vlak na hun geluk uitzinnig blij, maar een tijd later bleken ze niet structureel gelukkiger dan de anderen. Sterker nog, ze beleefden minder plezier aan alledaagse dingen dan voorheen, omdat de grote kick de lat had verlegd. We passen ons aan, verhogen onze verwachtingen, en het verlangen verschuift alweer naar het volgende. Onderzoekers noemen dat treffend de hedonische tredmolen, waarop je harder en harder loopt zonder ooit vooruit te komen.

Wachten op het perfecte moment is de zekerste manier om het huidige te missen.

Dit betekent niet dat verlangens verkeerd zijn. Dromen mag, doelen stellen mag. Maar je geluk volledig ophangen aan straks berooft je van nu, en nu is het enige moment waarin je werkelijk kunt leven.

Wat wel blijft werken

Het interessante is dat we volgens Lyubomirsky niet aan alles even sterk wennen. Aan nieuwe spullen en veranderde omstandigheden passen we ons snel aan, want die worden al gauw het nieuwe normaal. Maar aan bewuste activiteiten, zoals aandacht geven aan wat er goed is, iets betekenen voor een ander of genieten van een klein ritueel, wennen we veel minder snel. Ze blijven telkens net iets nieuws bevatten, en juist daar valt dus geluk te winnen dat langer meegaat dan de vluchtige kick van iets nieuws.

Barbara Fredrickson vult dat aan met haar broaden-and-build-theorie. Positieve emoties zoals tevredenheid en dankbaarheid verruimen niet alleen je blik op het moment zelf, ze bouwen op termijn aan blijvende innerlijke bronnen zoals veerkracht en verbondenheid. Genieten van wat er is, is dus geen vluchtig genoegen maar een investering die zich uitbetaalt op de momenten dat het leven tegenzit.

Tevredenheid is geen berusting

Misschien voel je weerstand bij gelukkig zijn met wat er is. Betekent dat dan dat je alles maar moet accepteren en niets meer mag willen veranderen? Nee, en dat onderscheid is belangrijk. Tevredenheid is iets anders dan berusting. Berusting is de moed opgeven en je erbij neerleggen. Tevredenheid is zien wat er nu al goed is, terwijl je best nog dingen wenst en nastreeft.

• Je mag verlangen naar meer en dankbaar zijn voor wat er is.
• Je mag dingen willen veranderen en genieten van het huidige.
• Je mag onrust voelen en toch rust vinden in dit moment.

Gelukkig zijn met wat er is, is dus geen opgeven. Het is een rijkere manier van kijken, waarin het verlangen naar meer en het genieten van genoeg naast elkaar mogen bestaan.

Oefenen in genoeg

Tevredenheid is een vaardigheid die je kunt trainen. Hoe vaker je bewust ziet wat er al is, hoe natuurlijker het wordt. Een paar manieren om te oefenen:

• Kijk aan het eind van de dag naar wat er wel was, niet alleen naar wat ontbrak.
• Merk het moment op waarop je straks denkt, en breng jezelf zacht terug naar nu.
• Geniet bewust van iets gewoons, zoals een warme maaltijd of een luisterend oor.
• Vergelijk minder met anderen, en meer met hoe het vroeger was.

Vooral dat laatste helpt. Vergelijken met wat je niet hebt, voedt het gemis, en Lyubomirsky wijst erop dat het voortdurend afmeten aan anderen een van de grootste dieven van geluk is. In het tijdperk van sociale media, waarin iedereen vooral zijn mooiste kant toont, is die valkuil groter dan ooit. Zien hoe ver je zelf al gekomen bent, voedt de tevredenheid daarentegen. Het is dezelfde werkelijkheid, alleen door een ander raam bekeken.

Genoeg in de liefde

Ook in een relatie sluipt het als-dan denken naar binnen. Als hij nou eens wat vaker, als zij nou eens wat minder. We zien scherp wat er ontbreekt en missen daardoor wat er wel is. Dezelfde hedonische adaptatie die ons went aan bezit, went ons ook aan onze partner, waardoor de trouw en de kleine gebaren langzaam vanzelfsprekend gaan voelen.

Gelukkig zijn met wat er is, betekent niet dat je alles maar slikt. Het betekent dat je naast wat je mist ook oog houdt voor het goede dat er al lang is.

• Zie de trouw, de zorg en de kleine gebaren die vanzelfsprekend leken.
• Waardeer je partner om wie hij is, niet alleen om wie hij zou moeten zijn.
• Geniet van de gewone avonden, want juist die vormen samen jullie leven.

Wie leert zien wat er is, ontdekt vaak dat er meer liefde in het gewone schuilt dan gedacht. Niet perfect, maar echt. En echt is meestal genoeg.

Het geluk dat er al is

Gelukkig zijn met wat er is, vraagt geen groot besluit. Het vraagt alleen dat je af en toe stopt met vooruitkijken en om je heen kijkt, naar dit huis, deze mensen, dit moment, hoe onaf het ook voelt. Probeer vanavond eens niet te denken aan wat er nog moet, maar aan wat er nu al is. Kies één ding in je leven dat goed is, precies zoals het nu is, en sta daar even bij stil. Want het mooiste geluk ligt zelden om de hoek. Het ligt hier, in wat er al is, wachtend tot je het ziet.

Bronnen

• Sonja Lyubomirsky, The How of Happiness: A Scientific Approach to Getting the Life You Want (2007).
• Philip Brickman, Dan Coates en Ronnie Janoff-Bulman, Lottery Winners and Accident Victims: Is Happiness Relative? (Journal of Personality and Social Psychology, 1978).
• Barbara L. Fredrickson, Positivity: Groundbreaking Research to Release Your Inner Optimist and Thrive (2009).
• Sonja Lyubomirsky, Kennon M. Sheldon en David Schkade, Pursuing Happiness: The Architecture of Sustainable Change (Review of General Psychology, 2005).