Er bestaat geen knop voor zin: verlangen is iets wat je maakt

Veel vrouwen dragen stilletjes een overtuiging met zich mee. Mijn libido is nu eenmaal laag, zo zit ik in elkaar. Alsof er ergens een schakelaar zit die bij de een op hoog staat en bij de ander op laag, en alsof je daar verder weinig aan kunt doen. Het is een begrijpelijk idee, want zo wordt er vaak over verlangen gepraat. Maar het klopt niet. En zolang je erin gelooft, geef je iets kostbaars uit handen, namelijk je eigen invloed.

De mythe van de vaste sex drive

Seks- en intimiteitscoach Hannah Deindorfer, bekend als The Libido Fairy, draait dit idee resoluut om. Volgens haar bestaat er niet zoiets als een vaste sex drive die simpelweg aan of uit staat. Verlangen is geen eigenschap die je hebt of niet hebt, zoals je oogkleur of je schoenmaat. Het is veel meer iets levends, iets wat je kunt voeden en laten groeien, of onbedoeld kunt laten verpieteren.

Dat idee sluit naadloos aan bij wat de wetenschap over verlangen laat zien. Seksuologe Emily Nagoski beschrijft ons seksuele systeem als een gaspedaal en een rem, een model dat teruggaat op het onderzoek naar het duale controlemodel van John Bancroft en Erick Janssen aan het Kinsey Institute. Hoeveel zin je voelt, hangt niet af van een vast ingesteld libido, maar van de voortdurende balans tussen wat je aanzet en wat je afremt. Het gaspedaal reageert op alles wat prettig is, de rem op alles wat als stress of druk voelt. En aan die balans kun je werken. Als je gelooft dat je libido een vast gegeven is, kun je alleen maar afwachten. Als verlangen iets is wat ontstaat uit een balans, verandert je rol van toeschouwer in iemand die eraan kan draaien. Je kunt niet altijd bepalen hoeveel gas je geeft, maar je hebt vaak meer invloed op de rem dan je denkt, en juist daar valt de meeste winst te halen.

Verlangen is iets wat je cultiveert

Het woord dat Deindorfer gebruikt is veelzeggend, namelijk cultiveren. Je cultiveert een tuin, een vriendschap, een talent. Je zaait, je geeft aandacht, je hebt geduld, en langzaam groeit er iets. Zo werkt verlangen ook. Het is zelden een kwestie van een knop omzetten en meteen resultaat, en veel vaker een kwestie van de juiste omstandigheden scheppen en afwachten wat er opkomt.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat je jezelf moet dwingen of dat je voortaan altijd zin hoort te hebben. Het betekent dat je de omstandigheden schept waarin verlangen kán ontstaan. Denk aan rust in je hoofd, aandacht voor je lijf, en ruimte voor plezier dat niet meteen ergens naartoe hoeft. Kleine keuzes die bij elkaar het verschil maken, zonder dat er ook maar iets moet. Een avond waarop je op tijd het scherm weglegt, een bad neemt of even alleen bent zonder dat er iets van je wordt gevraagd, is eigenlijk al zulk tuinwerk. Niet omdat het meteen tot seks moet leiden, maar omdat het de grond losser maakt waarin zin later kan wortelen.

Verlangen is geen weersverschijnsel dat je overkomt. Het is meer als een vuur dat je zelf aanlegt en waar je af en toe een houtje op gooit.

Verantwoordelijkheid nemen, niet plicht

Hier komt een woord dat streng kan klinken, maar dat juist bevrijdend bedoeld is, namelijk verantwoordelijkheid. Deindorfer leert dat je verantwoordelijkheid mag nemen voor je eigen verlangen. Niet in de zin van schuld of plicht, en zeker niet dat je seks zou moeten hebben omdat het nu eenmaal hoort. Wel in de zin dat jouw verlangen van jou is, en dat je er zelf iets mee mag doen in plaats van het aan het toeval over te laten.

Zolang je wacht tot je partner het aanwakkert, of tot de zin op een dag vanzelf terugkomt, blijf je afhankelijk van geluk. Verantwoordelijkheid nemen betekent hier vooral dat je jezelf serieus neemt. Je onderzoekt met milde nieuwsgierigheid wat jou aanzet, wat jou afremt, en wat je werkelijk nodig hebt. Dat is geen last die je erbij krijgt, maar eigenaarschap over iets wat bij je eigen geluk en je eigen lijf hoort. En eigenaarschap betekent net zo goed dat nee een geldige uitkomst is als ja. Je neemt je verlangen serieus, en dus ook de momenten dat het er even niet is.

Terug naar je lijf

Er is een reden waarom verlangen soms zo ver weg voelt. Als je afgesloten bent van de sensaties in je lichaam, voel je ook geen verlangen, want verlangen woont in je lijf en niet in je hoofd. En veel van ons leven een groot deel van de dag in ons hoofd, druk, plannend en piekerend, ver van wat er lichamelijk te voelen valt.

Dit is precies waar het werk van psychologe Lori Brotto op aansluit. In haar onderzoek naar mindfulness liet zij zien dat vrouwen die leren om met milde, oordeelvrije aandacht bij hun lichaam en het moment te blijven, meer ruimte ervaren voor opwinding en plezier. Niet door harder hun best te doen, maar door zachter op te letten. Opnieuw contact maken met je lichaam is daarom vaak de eerste stap terug naar verlangen. Een paar kleine ingangen die je zelf in de hand hebt:

• Sta gedurende de dag een paar keer heel even stil bij wat je fysiek voelt, je adem, je voeten, je huid.
• Zoek plezierige zintuiglijke ervaringen op die niets met seks te maken hebben, een warme douche, een fijne stof, de zon op je gezicht.
• Merk op waar je spanning vasthoudt, in je kaken, je schouders of je buik, en laat die bewust een stukje los.
• Behandel je lichaam als een plek om in te wonen, en niet alleen als iets dat de hele dag moet functioneren.

Hoe meer je voelt, hoe meer ruimte er komt voor verlangen om op te bloeien. Het een volgt bijna vanzelf uit het ander, mits je jezelf de tijd geeft.

Laat de aanname los

Laat het idee los dat je nu eenmaal een laag libido hebt en dat het is zoals het is. Dat is niet je lot, het is een aanname die je ooit hebt overgenomen. Kies er vandaag voor om je verlangen te zien als een tuin die geduldig op jou wacht. Je hoeft niet alles in één keer te doen en al helemaal niets te forceren. Geef er af en toe wat aandacht aan, met liefde en zonder oordeel, en kijk in je eigen tempo wat er langzaam weer tot leven komt.

Bronnen

• Hannah Deindorfer, seks- en intimiteitscoach bekend als The Libido Fairy, thelibidofairy.com.
• Emily Nagoski, Come As You Are: The Surprising New Science That Will Transform Your Sex Life, 2015.
• John Bancroft en Erick Janssen, The Dual Control Model of Sexual Response, Kinsey Institute, kinsey.indiana.edu.
• Lori Brotto, Better Sex Through Mindfulness: How Women Can Cultivate Desire, 2018.