De kracht van vertragen

We leven in een tijd waarin snel bijna een deugd is geworden. Snel antwoorden, snel schakelen, snel weer door naar het volgende. En toch blijft er aan het eind van zo'n dag vaak een leeg gevoel hangen. Waar is de tijd gebleven, en waarom voelt het alsof je er zelf niet echt bij was? In die context klinkt vertragen bijna als luiheid. Maar bewust langzamer gaan is geen stilstand. Het is een manier om je leven weer te voelen in plaats van het alleen maar af te werken.

Waarom we zo hard rennen

Haast is vaak niet eens een keuze, maar een gewoonte die we niet meer opmerken. We rennen omdat iedereen rent, omdat de lijst nooit af is, omdat stilstaan bijna ongemakkelijk voelt. Er zit ook iets verleidelijks in druk zijn. Het geeft een gevoel van belangrijkheid en van nut, alsof een volle agenda bewijst dat je ertoe doet. Maar diezelfde drukte kan ook een manier zijn om niet te hoeven voelen wat er onder de oppervlakte speelt, want zolang je in beweging blijft, hoef je nergens bij stil te staan.

Snelheid brengt je overal, behalve bij jezelf.

Leven op de automatische piloot

Mindfulnessleraar Jon Kabat-Zinn, die aan de universiteit van Massachusetts het programma Mindfulness-Based Stress Reduction ontwikkelde, omschrijft aandacht als bewust aanwezig zijn in het huidige moment, zonder oordeel. Zijn observatie is dat we een groot deel van ons leven op de automatische piloot doorbrengen. We doen het ene terwijl ons hoofd al bij het volgende is, en zo glijden hele dagen langs zonder dat we ze echt beleven.

De hersenwetenschap heeft daar een naam voor gevonden. Wanneer je niet gericht met iets bezig bent, neemt een netwerk in je brein het over dat onderzoekers het default mode network noemen, het stand-standnetwerk dat aanslaat zodra je op de automaat draait. Dan dwaal je af naar zorgen, plannen en steeds terugkerende gedachten, vaak zonder het te merken. Vertragen is een manier om die automaat even uit te zetten en de regie terug te nemen. Als je langzamer gaat, komt er ruimte, en in die ruimte hoor je jezelf weer. Dat is precies de bedoeling, ook al voelt het de eerste keren onwennig.

Wat vertragen je oplevert

Je zou denken dat langzamer gaan betekent dat je minder gedaan krijgt. In de praktijk gebeurt vaak het tegenovergestelde. Je maakt minder fouten, je hoeft dingen minder vaak over te doen, en je aandacht is scherper. Dat multitasken meestal niet werkt, is goed onderzocht. Psycholoog David Meyer liet zien dat ons brein taken niet werkelijk tegelijk uitvoert, maar razendsnel heen en weer springt, en dat elke sprong tijd en energie kost. Wie drie dingen half doet, is uiteindelijk trager en gehaaster dan wie één ding rustig afmaakt.

Maar de grootste winst is niet die efficiëntie. Het is de kwaliteit van je momenten:

• Je proeft je eten weer, in plaats van het naar binnen te werken.
• Je hoort wat iemand echt zegt, niet alleen de kern.
• Je merkt de kleine mooie dingen op die je anders voorbijrent.
• Je voelt je aan het eind van de dag minder opgejaagd.

Precies bij die kleine, mooie dingen komt het werk van psycholoog Barbara Fredrickson van pas. Haar broaden-and-build-theorie laat zien dat positieve emoties, zoals verwondering, rust of plezier, je aandacht verruimen en op termijn je veerkracht opbouwen. Maar om zo'n gevoel te kunnen opmerken, moet je er wel even bij stilstaan. Psycholoog Fred Bryant, die onderzoek doet naar wat hij savoring noemt, het bewust uitrekken en proeven van een fijn moment, ontdekte dat mensen die dat oefenen merkbaar gelukkiger zijn. Het geheim zit niet in méér fijne momenten, maar in het langer laten duren van de momenten die er al zijn. Wie voortdurend rent, rent er domweg langsheen. Het is niet zo dat je leven voller wordt, het wordt voller beleefd, en dat is een wereld van verschil.

Vertragen in de praktijk

Vertragen hoeft niet te betekenen dat je je hele agenda omgooit. Het begint bij kleine momenten waarop je bewust een tandje terugschakelt. Probeer eens iets van dit:

• Loop een stukje langzamer dan je gewend bent, gewoon om te voelen hoe dat is.
• Doe één ding tegelijk in plaats van drie dingen half.
• Neem na een taak even een adempauze voordat je aan de volgende begint.
• Eet een maaltijd per week zonder scherm en proef echt wat je eet.

Je zult merken dat vertragen niet vanzelf gaat, want je oude tempo trekt aan je als een gewoonte die zich niet zomaar gewonnen geeft. Wees daar mild in en maak er geen nieuwe prestatie van. Elke keer dat je het opmerkt en even terugschakelt, is al winst, ook als je een tel later weer versnelt.

Samen het tempo verlagen

In een relatie kan haast ongemerkt afstand scheppen. Je leeft naast elkaar, allebei druk, en de echte gesprekken schuiven steeds op naar later. Maar later komt zelden vanzelf, want er is altijd weer iets wat eerst nog moet. Samen vertragen kan die afstand verkleinen, en het hoeft niets ingewikkelds te zijn.

• Maak een wandeling zonder doel, alleen om samen te zijn.
• Neem de tijd voor een kop koffie zonder meteen weer op te staan.
• Laat een avond eens leeg, zonder plannen, en kijk wat er ontstaat.

Juist in die ongehaaste momenten komen de gesprekken die er echt toe doen. Niet omdat je ze plant, maar omdat er eindelijk ruimte voor is. De mooiste woorden vallen zelden in de drukte, en bijna altijd in de rust erna.

Een zachtere manier van leven

Vertragen is geen techniek die je afvinkt, maar een houding die langzaam mag groeien. Je hoeft niet je hele leven om te gooien, je hoeft alleen af en toe je voet van het gaspedaal te halen. Probeer het morgen eens met één moment. Kies iets gewoons, zoals je eerste kop koffie, en doe het bewust langzaam, zonder telefoon en zonder haast, alleen jij en dat moment. Grote kans dat je merkt hoeveel er past in traag, en hoeveel meer je leeft wanneer je niet steeds vooruit rent naar wat nog komt.

Bronnen

• Jon Kabat-Zinn, Wherever You Go, There You Are: Mindfulness Meditation in Everyday Life (1994).
• Jon Kabat-Zinn, Full Catastrophe Living (1990).
• Barbara L. Fredrickson, Positivity: Groundbreaking Research to Release Your Inner Optimist and Thrive (2009).
• Fred B. Bryant en Joseph Veroff, Savoring: A New Model of Positive Experience (2007).
• David E. Meyer e.a., onderzoek naar de kosten van taakwisseling (Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 2001).