Wat hij stil mist als de intimiteit uit de relatie verdwijnt

Het gebeurt in bijna geen enkele relatie met een knal. Er is geen ruzie, geen breekpunt. Er is alleen, langzaam, steeds minder. Minder aanraking, minder momenten van echt contact, minder van dat onbezorgde dichtbij elkaar zijn. De intimiteit ebt weg, en op een dag merk je dat er iets stils tussen jullie in is komen te staan. Voor hem doet dat vaak meer dan hij laat merken. Dit artikel gaat over wat een man in stilte mist wanneer de intimiteit uit een relatie verdwijnt, niet om iemand de schuld te geven, want dit overkomt juist mensen die veel om elkaar geven, maar om te begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt.

Het is zelden alleen de seks

Als intimiteit wegvalt, denken mensen al snel aan seks. En ja, dat mist hij vaak ook. Maar wie beter luistert, hoort dat het gemis breder is. Relatietherapeut Sue Johnson beschrijft in Hold Me Tight hoe seks en nabijheid voor partners vooral een hechtingsband zijn, een manier om te voelen dat je veilig bij elkaar hoort. Johnson bouwt voort op de hechtingstheorie van John Bowlby, die liet zien dat de behoefte aan een veilige emotionele band niet iets kinderlijks is dat we ontgroeien, maar ons hele leven meegaat. Als die band tussen jullie dunner wordt, mist hij niet zozeer de daad, maar het gevoel gekozen en verlangd te zijn. Wat hij het meest mist, is meestal de verbondenheid eromheen. Het samen indommelen, de blik van herkenning, het gevoel dat jullie meer zijn dan twee huisgenoten die de dagen samen doorkomen.

Hij mist niet in de eerste plaats jouw lichaam. Hij mist het gevoel dat hij nog steeds jouw man is.

Wat er stil in hem omgaat

Een man zal hier zelden makkelijk over praten. Maar vanbinnen speelt vaak het volgende:

• twijfel of jij hem nog aantrekkelijk vindt
• het gevoel afgewezen te worden, ook al is dat nooit zo bedoeld
• angst dat jullie langzaam uit elkaar groeien
• gemis van het speelse, lichte contact dat er vroeger vanzelf was
• onzekerheid over hoe hij het gesprek ooit moet beginnen

Het verdrietige is dat dit gemis zich vaak vertaalt in gedrag dat het probleem groter maakt. Hij wordt chagrijniger, korter, trekt zich terug. Relatieonderzoeker John Gottman bracht met hartslagmetingen in kaart wat daar gebeurt. Als spanning te hoog oploopt, kan iemand overspoeld raken, iets wat Gottman flooding noemt, en dan klapt hij dicht. Dat dichtklappen noemt Gottman stonewalling, en het is geen onverschilligheid maar een noodrem die het lichaam overneemt. Wat eruitziet als afstand, is vanbinnen juist een schreeuw om nabijheid. En hoe langer het duurt, hoe moeilijker het wordt om er nog over te beginnen.

Waarom hij het niet uitspreekt

Je zou willen dat hij gewoon zegt dat hij je mist, dat hij jullie mist. Maar dat is voor veel mannen bijna het moeilijkste wat er is. Psycholoog Ronald Levant beschreef met de term normatieve mannelijke alexithymie hoe veel mannen door hun opvoeding nauwelijks de woorden hebben geleerd om kwetsbare gevoelens te benoemen. Toegeven dat hij dit mist, voelt bovendien als toegeven dat hij iets nodig heeft, en dat botst met alles wat hij ooit over zichzelf geloofde. Daar komt de angst voor het antwoord bij. Als hij het uitspreekt en jij reageert afwijzend, wordt het gemis alleen maar concreter en pijnlijker. Dus houdt hij het liever binnen, waar het knaagt maar tenminste niet bevestigd wordt. Zo blijven twee mensen die naar elkaar verlangen soms lang in stilte naast elkaar leven, allebei wachtend op een teken van de ander.

Hoe stilte een vicieuze cirkel wordt

Johnson beschrijft hoe stellen dan verstrikt kunnen raken in wat zij een negatieve cirkel noemt. Jij voelt zijn terugtrekken en wordt onzeker, of juist afstandelijker om jezelf te beschermen. Hij merkt jouw afstand en trekt zich verder terug. Zo bevestigt ieders zelfbescherming precies de angst van de ander, en draait de cirkel steeds sneller rond, zonder dat er ook maar iemand slechte bedoelingen heeft. Het venijn zit hem er niet in dat een van jullie iets fout doet, maar dat jullie allebei reageren op een afstand die geen van beiden wil. Het geruststellende is dat een cirkel op elk punt doorbroken kan worden, en dat één iemand die iets warms doet vaak al genoeg is om de beweging te keren.

De weg terug naar elkaar

Het goede nieuws is dat intimiteit die is weggeëbd, ook weer kan terugkeren. Relatietherapeut Esther Perel laat in Mating in Captivity zien dat verlangen niet verdwijnt maar sluimert, en weer wakker kan worden door speelsheid, aandacht en een beetje ruimte om naar elkaar toe te bewegen. Meestal gebeurt dat niet door één groot gesprek of een dramatische ommekeer, maar door kleine momenten die de warmte weer laten stromen.

• Zoek zijn hand op tijdens een serie, zonder dat het ergens toe hoeft te leiden.
• Geef hem een zoen die net iets langer duurt dan gewoonlijk.
• Zeg hardop dat je hem aantrekkelijk vindt, want dat hoort hij minder vaak dan hij nodig heeft.
• Open op een rustig moment zelf voorzichtig het gesprek dat hij niet durft te beginnen.

Intimiteit blijft daarbij altijd vrijwillig en met wederzijdse instemming van jullie allebei. Kleine stappen zonder druk werken bijna altijd beter dan een groot appel op wat er zou moeten.

Weer samen, niet alleen naast elkaar

Wat hij stil mist, is uiteindelijk heel eenvoudig, namelijk het gevoel weer helemaal samen te zijn. Niet als ouders, niet als huisgenoten, maar als twee mensen die elkaar hebben uitgekozen. Zie je zijn stugheid of afstand voortaan als een mogelijk gemis in plaats van als onverschilligheid, dan verandert er iets in hoe je hem benadert, en vaak reageert hij daar zachter op dan je verwacht. Het mooiste geschenk dat je hem kunt geven, is het gevoel dat de deur nog openstaat. Een enkel oprecht moment van nabijheid kan al genoeg zijn om hem te laten voelen dat jullie er samen nog helemaal zijn.

Bronnen

• Sue Johnson, Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love (2008)
• Esther Perel, Mating in Captivity (2006)
• John Gottman, Why Marriages Succeed or Fail (1994)
• Ronald F. Levant, Masculinity Reconstructed (1995)
• John Bowlby, Attachment and Loss (1969)