Hoe een man zich werkelijk voelt onder zijn stoere buitenkant

Hij lijkt de rots in de branding. Rustig als het spannend wordt, praktisch als er iets moet gebeuren, iemand die zelden klaagt. Voor veel vrouwen is dat een van de dingen die ze in hun man waarderen. Maar die stoere buitenkant vertelt lang niet het hele verhaal. Eronder woont iemand die net zo goed twijfelt, verlangt en zich soms verloren voelt. Dit artikel gaat over wat er schuilt achter dat kalme gezicht, niet om hem zwak te maken, maar om hem beter te leren zien.

Sterk zijn is aangeleerd, niet aangeboren

Weinig mannen kiezen er bewust voor om gesloten te zijn. Ze zijn het geworden. Als jongen hoorden ze dat grote jongens niet huilen, dat je je moet vermannen, dat je vooral niet moet zeuren. Psycholoog William Pollack, die aan Harvard jarenlang onderzoek deed naar jongens, noemde dit de jongenscode, een set ongeschreven regels die jongens leert om angst en verdriet te verbergen achter stoerheid en zelfstandigheid. Pollack sprak zelfs van een masker dat jongens al vroeg leren opzetten en daarna nauwelijks meer afdoen. Psycholoog Ronald Levant vatte het gevolg op volwassen leeftijd samen als normatieve mannelijke alexithymie. Doordat jongens zo vaak leren hun kwetsbare gevoelens weg te duwen, herkennen veel mannen later hun eigen emoties nauwelijks nog, laat staan dat ze die kunnen benoemen. Het is geen onwil, maar een aangeleerd tekort aan woorden. De stoere buitenkant is dus geen keuze tegen jou. Het is een jas die hij al zo lang draagt dat hij bijna vergeten is dat hij hem uit kan trekken.

Veel mannen zijn niet gevoelloos. Ze zijn juist bang dat hun gevoel te groot is om te laten zien.

Wat er echt in hem omgaat

Als je door het pantser heen kon kijken, zou je verrast zijn hoeveel er leeft. Onder de kalmte zit vaak:

• twijfel of hij het wel goed genoeg doet, als partner en als vader
• angst om te falen of teleur te stellen
• een diep verlangen om gewaardeerd en gezien te worden
• eenzaamheid, omdat hij zelden echt zijn hart lucht
• behoefte aan bevestiging die hij nooit hardop vraagt

Psychotherapeut Terrence Real beschrijft in I Don't Want to Talk About It hoe pijn bij mannen vaak verborgen blijft. Real noemt dit verborgen depressie, een stille neerslachtigheid die mannen wegstoppen achter drukte, prikkelbaarheid, drank of hard werken, juist omdat openlijk verdriet niet past bij het aangeleerde beeld van een man. Veel mannen dragen zorgen in stilte, over geld, over hun werk, over het gevoel dat ze de boel draaiende moeten houden. Ze denken vaak dat ze jou beschermen door er niet over te beginnen. In werkelijkheid voelen ze zich juist het meest alleen op de momenten dat ze doen alsof alles goed gaat.

Waarom kwetsbaarheid voor hem zo spannend is

Je zou willen dat hij gewoon vertelt wat hem dwarszit. Maar voor hem voelt dat riskant. Onderzoeker Brené Brown laat in Daring Greatly zien dat kwetsbaarheid tonen voor veel mannen samenhangt met diepe schaamte, met de angst om als zwak of ontoereikend gezien te worden in een wereld waarin ze geleerd hebben sterk te moeten zijn. Daar komt iets bij wat uit onderzoek naar mannenvriendschappen blijkt. Mannen hebben gemiddeld minder vertrouwelingen dan vrouwen en leunen voor hun diepste gevoelens vaak op één iemand, namelijk hun partner. Dat maakt jou belangrijk, en het maakt de drempel tegelijk hoog, want als het bij jou misgaat, heeft hij vaak niemand anders om op terug te vallen. Soms heeft hij het ooit wel geprobeerd en werd er niet goed op gereageerd, of lachte iemand het weg. Dan trekt hij de jas nog steviger dicht. Openheid vraagt om veiligheid, en die moet keer op keer opnieuw worden verdiend en bevestigd.

Hoe je hem helpt om zich te laten zien

Je kunt een man niet dwingen zich open te stellen, en dat is ook niet jouw taak. Wat je wel kunt doen, is een klimaat scheppen waarin het veilig genoeg voelt. Dat gaat langzaam en met kleine stappen.

• Stel eens een open vraag zonder het meteen te willen oplossen.
• Luister zonder oordeel als hij iets deelt, hoe klein ook.
• Laat merken dat je hem waardeert om wie hij is, niet alleen om wat hij doet of regelt.
• Reageer zacht op zijn eerste voorzichtige eerlijkheid, want dat moment bepaalt of hij een volgende keer opnieuw durft.

En misschien wel het belangrijkste is dat je hem laat weten dat hij bij jou niet altijd de sterke hoeft te zijn. Dat hij ook mag rusten, twijfelen en leunen. Hechtingsdeskundige Sue Johnson laat zien hoe partners voor elkaar een veilige haven kunnen worden waarin dat mogelijk wordt, een plek waar hij even niet groot hoeft te zijn. Voor een man die zijn hele leven het dak boven ieders hoofd is geweest, is dat een enorm geschenk.

Waar jouw grens ligt

Begrip betekent niet dat jij verantwoordelijk bent voor alles wat hij niet uitspreekt. Je kunt veiligheid bieden, maar je kunt niet in zijn plaats voelen of praten, en dat hoef je ook niet. Als hij zich structureel volledig afsluit en zelf nooit een stap zet, is dat niet iets wat jij in je eentje kunt oplossen, en soms is hulp van buitenaf, bijvoorbeeld een relatietherapeut, de eerlijkste weg. Jij hoeft jezelf niet weg te cijferen om hem ruimte te geven. Zijn binnenwereld leren zien is iets heel anders dan die in je eentje dragen.

Voorbij het pantser kijken

De stoere buitenkant is echt, maar het is niet alles. Eronder zit een man die net zo verlangt naar warmte, erkenning en verbinding als ieder mens. Zie je zijn kalmte voortaan niet als afwezigheid van gevoel maar als een jas die hij ooit nodig had, dan kijk je vanzelf zachter naar hem, en die zachtheid voelt hij. Wie de moeite neemt om voorbij dat pantser te kijken, ontmoet vaak iemand die zich eindelijk gezien voelt. En niets maakt een man zachter dan het gevoel dat hij zich niet langer groot hoeft te houden bij de vrouw die van hem houdt.

Bronnen

• William Pollack, Real Boys: Rescuing Our Sons from the Myths of Boyhood (1998)
• Ronald F. Levant, Masculinity Reconstructed (1995)
• Terrence Real, I Don't Want to Talk About It (1997)
• Brené Brown, Daring Greatly (2012)
• Sue Johnson, Hold Me Tight (2008)