Vriendinnen: het netwerk dat je draagt

Wanneer het leven vol wordt, is de avond met je vriendinnen vaak het eerste wat sneuvelt. Het werk gaat voor, het gezin gaat voor, de was gaat voor. En zo schuift dat kopje koffie weer een weekje op, en nog een weekje, tot je je afvraagt hoe lang je haar eigenlijk al niet meer echt hebt gesproken.

We behandelen vriendschap soms als iets wat wel kan wachten, alsof het een hobby is die je oppakt als er tijd over is. Maar goede vriendinnen zijn geen extraatje voor de rustige weken. Ze zijn het netwerk dat je draagt, juist wanneer je het even niet zelf kunt.

Verbondenheid is een kwestie van gezondheid

Dat klinkt misschien groot, maar het rust op stevig onderzoek. Julianne Holt-Lunstad, hoogleraar aan Brigham Young University, bundelde in 2010 de gegevens van honderdachtenveertig studies met samen ruim driehonderdduizend mensen. Haar bevinding was opzienbarend. Mensen met sterke sociale relaties hadden gemiddeld zo'n vijftig procent meer kans om de onderzoeksperiode te overleven dan mensen met zwakke banden. Het effect was vergelijkbaar met stoppen met roken, en groter dan dat van overgewicht of te weinig bewegen.

In een vervolgstudie uit 2015 liet zij zien dat eenzaamheid en sociaal isolement de kans op vroegtijdig overlijden meetbaar verhogen. Verbondenheid is dus geen zachte bijzaak die je erbij doet als er tijd over is, maar iets wat letterlijk in je lijf doorwerkt, tot in je hart en je afweer toe.

Een vriendin die je echt kent, hoeft je niet uit te leggen wie je bent. Bij haar mag je gewoon zijn.

Wat eenzaamheid met je lijf doet

Om te begrijpen waarom contact zo diep ingrijpt, helpt het werk van de neurowetenschapper John Cacioppo, die zijn hele loopbaan aan eenzaamheid wijdde. Hij ontdekte dat langdurige eenzaamheid het lichaam in een lichte staat van alarm houdt. Wie zich chronisch alleen voelt, staat onbewust meer op zijn hoede, slaapt onrustiger en maakt meer stresshormonen aan. Vanuit de evolutie is dat begrijpelijk, want voor onze voorouders betekende buiten de groep vallen echt gevaar. Ons lijf draagt die oude alarmbel nog altijd met zich mee.

Het mooie is dat het ook andersom werkt. Een warm gesprek, een arm om je heen, het gevoel dat iemand aan je denkt, dat alles kalmeert datzelfde systeem. Een middag met een vriendin is dus niet alleen gezellig, maar geeft je zenuwstelsel het signaal dat je veilig bent en er niet alleen voor staat. Dat is geen luxe, dat is onderhoud aan je gezondheid.

Wat goede vriendinnen geven

Er is iets wat een vriendin je geeft dat niemand anders kan geven. Je partner houdt van je, je kinderen hebben je nodig, maar je vriendin kiest je, keer op keer, zonder dat het moet.

• Ze herinnert zich de versie van jou van vroeger, en houdt daarmee je hele verhaal levend.
• Ze lacht om dezelfde flauwe dingen, zodat je even geen volwassene hoeft te zijn.
• Ze zegt eerlijk wat ze denkt, ook als het ongemakkelijk is.
• Ze draagt mee wanneer het zwaar is, zonder dat je je sterker hoeft voor te doen dan je bent.

De psychologe Shelley Taylor opperde bovendien dat vrouwen bij stress niet alleen vechten of vluchten, maar vaak een ander patroon laten zien dat zij tend and befriend noemde, namelijk zorgen voor anderen en de onderlinge banden aanhalen. Contact zoeken bij spanning is in die zin geen zwakte maar een diepgeworteld overlevingsmechanisme, waarschijnlijk mede aangestuurd door hormonen die bij nabijheid vrijkomen en je rustiger maken. Als jij bij tegenslag je vriendin wilt bellen, volg je een heel oude en gezonde reflex.

Onderhoud vraagt weinig, maar wel iets

Vriendschap hoeft niet groots te zijn, maar helemaal vanzelf gaat het ook niet. De antropoloog Robin Dunbar, bekend van het idee dat we ongeveer honderdvijftig mensen echt kunnen kennen, beschrijft dat onze relaties in lagen liggen. Binnenin zit een kleine kring van zo'n vijf mensen die het dichtst bij ons staan, en daaromheen liggen ruimere ringen van goede en lossere vrienden. Die binnenste kring vraagt de meeste tijd en aandacht, en juist daar zit ook het meeste geluk verstopt.

Hoeveel tijd dan? De communicatiewetenschapper Jeffrey Hall rekende het in 2019 na. Van kennis naar losse vriendin kostte ongeveer vijftig uur samen doorgebrachte tijd, een echte vriendschap zo'n negentig uur, en een hechte, vertrouwde band ruim tweehonderd uur. Een belangrijk detail is dat het om vrije tijd gaat, om kletsen en samen dingen doen, en niet om de uren dat je noodgedwongen naast elkaar zit. Dat verklaart waarom je een collega jaren kunt kennen zonder dat het ooit echt vriendschap wordt.

Wacht dus niet tot je een goede reden hebt om contact te zoeken. Aan iemand denken is al reden genoeg. Juist die kleine, doelloze berichtjes houden de draad tussen jullie warm. En durf ook te vragen. Een vriendschap waarin alleen jij zorgt, raakt op den duur uit balans. Laat haar ook eens voor jou zorgen, want ontvangen is net zo goed een geschenk aan de ander.

Als een vriendschap schuurt

Niet elke vriendschap blijft vanzelf in balans. Mensen veranderen, levens lopen uiteen, en soms merk je dat een oude vriendschap meer energie kost dan ze geeft. Dat mag je onder ogen zien zonder jezelf schuldig te voelen. Een eerlijk gesprek kan verrassend veel oplossen, omdat de ander vaak iets heel anders bleek te bedoelen dan jij dacht. En als een vriendschap na alles toch uit elkaar groeit, is dat geen mislukking. Sommige vriendinnen horen bij een bepaalde tijd in je leven, en dat maakt wat jullie samen hadden niet minder waardevol.

Nieuwe vriendinnen op latere leeftijd

Misschien zijn oude vriendschappen langzaam verdwenen, door verhuizingen, drukte of gewoon uit elkaar groeien. Dat is niet erg, en het is nooit te laat voor iets nieuws. Nieuwe vriendinnen vind je vaak in de herhaling, bij dezelfde sportles, dezelfde schoolpoort of dezelfde koorrepetitie. Precies dat lieten Halls uren zien, want vriendschap groeit uit nabijheid en uit tijd die zich herhaalt. Eén gezellig gesprek is een begin, maar het is de wekelijkse terugkeer die er een band van maakt.

Diepe vriendschap begint bij oprechte nieuwsgierigheid. Niet bij grote, diepe gesprekken, maar bij de kleine vraag die laat zien dat je echt luistert en de volgende keer nog weet wat ze vertelde. Wie zich werkelijk gezien voelt door jou, komt vanzelf dichterbij.

Kies vandaag voor haar

Denk eens aan die ene vriendin die je al te lang niet echt hebt gesproken. De vrouw bij wie je je meteen thuis voelt. Stuur haar nu een berichtje, niet volgende week maar vandaag, en vraag wanneer jullie samen een kop koffie doen.

Een gelukkige vrouw staat zelden alleen. Ze wordt gedragen door een web van mensen dat ze zelf mee heeft geweven, draad voor draad, gesprek voor gesprek. Investeer in dat web, want het is precies wat jou overeind houdt op de dagen dat je zelf even niet kunt.

Bronnen

• Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., en Layton, J. B. (2010). Social Relationships and Mortality Risk: A Meta-analytic Review. PLoS Medicine, 7(7).
• Holt-Lunstad, J. e.a. (2015). Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality. Perspectives on Psychological Science, 10(2).
• John T. Cacioppo en William Patrick (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. W. W. Norton.
• Shelley E. Taylor e.a. (2000). Biobehavioral Responses to Stress in Females: Tend-and-Befriend, Not Fight-or-Flight. Psychological Review, 107(3).
• Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4).
• Robin Dunbar (2021). Friends: Understanding the Power of Our Most Important Relationships. Little, Brown.