Van huisgenoten naar geliefden: hoe je samen de verbinding terugvindt

Jullie draaien als een geoliede machine. Wie haalt de kinderen, wat eten we vanavond, is de rekening al betaald, tot hoe laat werk jij morgen. Het loopt allemaal, en toch bekruipt je steeds vaker het gevoel dat jullie meer huisgenoten dan geliefden zijn geworden. Wat je misschien niet weet, is dat hij dat vaak net zo goed voelt. Alleen zal hij het zelden zo hardop benoemen, want ook hier mist hij de woorden waar jij ze wel voor hebt.

Hoe de sleur ongemerkt insluipt

De sleur waarin je huisgenoten wordt ontstaat zelden door een ruzie of een groot verdriet. Hij sluipt binnen via het heel gewone leven. Druk, moe, veel te regelen, weinig tijd en aandacht over aan het eind van de dag. Relatieonderzoeker John Gottman ontdekte in zijn observatiestudies dat het niet de grote romantische gebaren zijn die een relatie warm houden, maar de kleine, alledaagse momenten van contact. Hij noemt ze bids, kleine uitnodigingen tot aandacht, zoals een terloopse opmerking, een blik, een hand op je schouder, een filmpje dat hij je wil laten zien.

Wat je met zo'n uitnodiging doet, noemt Gottman turning toward of turning away, je ernaartoe draaien of je ervan afwenden. In zijn onderzoek onder pasgetrouwde stellen bleek een opvallend verschil. Stellen die zes jaar later nog gelukkig samen waren, hadden op die kleine signalen in ongeveer negen van de tien gevallen positief gereageerd. Bij de stellen die inmiddels waren gestrand, was dat maar in drie van de tien gevallen. Het verschil tussen warmte en verwijdering zat dus niet in de grote momenten, maar in duizenden kleine.

Gottman gebruikt daarvoor het beeld van een emotionele bankrekening. Elk klein moment van echte aandacht is een storting, en elke gemiste of afgewimpelde toenadering een kleine opname. Zolang er genoeg op de rekening staat, kan een relatie tegen een stootje, tegen een chagrijnige avond of een verkeerd gekozen woord. Raakt de rekening leeg, dan gaat zelfs een onschuldige opmerking al voelen als weer een teken dat het niet goed zit. De sleur is eigenlijk niets anders dan een rekening die maandenlang niet meer werd bijgevuld.

Elke keer dat hij iets zegt en jij afwezig hm antwoordt, of jij iets vertelt en hij niet opkijkt van zijn telefoon, mist er zo'n klein draadje. Eén los draadje valt niet op. Maar duizend gemiste draadjes maken uiteindelijk twee mensen die naast elkaar leven in plaats van met elkaar.

Wat hij stil mist

Mannen die in zo'n sleur zitten, zeggen bijna nooit ik voel me eenzaam. Ze worden stiller, gaan meer werken, verdwijnen in hun telefoon of hun hobby. Onder die afstand zit meestal precies hetzelfde als bij jou, namelijk het gemis van gekozen worden. Van gewild zijn, niet als vader, niet als kostwinner, niet als degene die de auto naar de garage brengt, maar gewoon als man en als geliefde.

Achter zijn stilte en zijn schermpje zit vaak dezelfde eenzaamheid als achter jouw gevoel dat jullie huisgenoten zijn geworden.

Relatietherapeute Esther Perel legt uit waarom juist de veilige, goed geregelde relatie hier kwetsbaar is. Verlangen, zegt zij, slaapt als eerste in wanneer alles voorspelbaar wordt. Niet omdat de liefde verdwenen is, maar omdat verlangen een beetje afstand, verrassing en speelsheid nodig heeft om te blijven leven, en daar is in de dagelijkse machine van plicht en planning bijna geen ruimte voor. Perel maakt een mooi onderscheid tussen liefde en verlangen. Liefde wil dichtbij komen en vasthouden, terwijl verlangen juist een ruimte nodig heeft om naar de ander toe te kunnen reiken. Als jullie helemaal aan elkaar geplakt zitten in de organisatie van het gezin, verdwijnt precies die ruimte.

Klein beginnen werkt beter dan groots

Je hoeft geen tweede huwelijksreis te boeken om hier uit te komen, en dat is maar goed ook, want de sleur is er niet in één keer gekomen en verdwijnt ook niet in één keer. De weg terug loopt via dezelfde kleine momenten waarlangs de verwijdering ooit binnenkwam:

• Reageer bewust op zijn kleine gebaren, kijk op, antwoord echt, raak hem even aan als hij langsloopt.
• Maak eens contact zonder agenda, geen logistiek, maar gewoon even vragen hoe het nu echt met hem gaat.
• Breng speelsheid terug met een plagerig berichtje, een knipoog, samen ergens om moeten lachen.
• Kies af en toe bewust voor elkaar, een half uur zonder telefoon, zonder scherm en zonder kinderen ertussen.

Het zijn niet de grootse gebaren die jullie terugbrengen, maar de tientallen kleine momenten waarop je hem opnieuw laat merken dat je hem ziet. Precies die momenten die eerder ongemerkt wegvielen, zijn ook de momenten waarmee je de band weer opbouwt.

Wat daarnaast helpt, zijn kleine vaste gewoontes waar jullie steeds op terug kunnen vallen. Gottman noemt ze rituelen van verbinding, zoals samen koffie in de ochtend voordat de rest van het huis wakker is, elkaar echt even gedag zeggen bij het weggaan en thuiskomen, of op zondagavond samen kort de week doornemen. Juist omdat ze vastliggen, hoef je er niet telkens opnieuw de energie of de moed voor te verzamelen. Ze houden het contact warm zonder dat het een project wordt waar je tegenop ziet.

Neem gerust zelf het initiatief

Misschien wacht je stilletjes tot hij begint, tot hij weer die romantische, aandachtige man wordt van vroeger. Maar in de sleur wacht hij vaak precies zo op jou, bang om afgewezen te worden of simpelweg de weg kwijt naar hoe het ook alweer ging. Iemand moet de eerste draad weer aanknopen, anders blijft het stil. Doe jij dat, dan geef je geen macht weg en verlaag je jezelf niet, je opent alleen een deur. Heel vaak is één warme, oprechte toenadering al genoeg om te merken dat er aan de andere kant iemand staat die net zo naar contact verlangde als jij.

En mocht je toenadering een keer niet meteen landen, dan zegt dat niets over jouw waarde. Soms heeft hij even nodig om te vertrouwen dat de deur echt weer opengaat. Blijf zacht, blijf jezelf, en geef het wat tijd, dan volgt hij vaak vanzelf.

Begin vanavond met opkijken

Huisgenoten worden weer geliefden, niet in één groots gebaar maar in de terugkeer van de kleine aandacht. Weet je eenmaal dat hij die verbondenheid net zo mist als jij, alleen stiller, dan hoef je niet langer te wachten tot hij verandert. Je kunt vanavond al beginnen, simpelweg door op te kijken als hij binnenkomt en echt even contact te maken. Heel vaak is dat het eerste draadje van een band die helemaal niet stuk was, maar alleen een tijdje uit het zicht was geraakt.

Bronnen

• John Gottman & Nan Silver, The Seven Principles for Making Marriage Work (1999)
• John Gottman, The Relationship Cure (2001)
• Esther Perel, Mating in Captivity (2006)