Respect is voor hem geen luxe maar een basisbehoefte

Je bedoelt het niet kwaad. Je zegt even hoe hij het beter had kunnen doen, verbetert hem waar hij de kinderen anders aanpakt, zucht als hij de route weer verkeerd inschat. Kleine dingen, vind je, niet de moeite waard om over na te denken. Maar bij hem stapelen die kleine dingen zich langzaam op tot iets groots. Voor veel mannen is respect namelijk geen aardigheidje bovenop de liefde, maar de grond waarop ze staan. Zonder dat gevoel van respect komt zelfs oprechte liefde bij hem nauwelijks binnen.

Liefde en respect zijn niet hetzelfde

Relatiedeskundige Emerson Eggerichs merkte in zijn werk met duizenden stellen iets op wat veel echtparen meteen herkennen. Vrouwen willen bovenal voelen dat ze bemind worden, mannen vooral dat ze gerespecteerd worden. Het is een generalisatie, en niet iedereen past er netjes in, maar de kern raakt iets waars. Jij kunt tien keer zeggen dat je van hem houdt, maar als hij zich niet gerespecteerd voelt, blijft die liefde ergens buiten staan. Voor hem zijn het twee verschillende talen, en de een vervangt de ander niet.

Eggerichs beschrijft ook hoe dit misgaat in wat hij de gekte noemt, een vicieuze cirkel. Voelt zij zich niet bemind, dan reageert ze op een manier die voor hem respectloos aanvoelt. Voelt hij zich niet gerespecteerd, dan reageert hij op een manier die voor haar liefdeloos aanvoelt. Zo houden twee mensen die van elkaar houden elkaar onbedoeld in een negatieve spiraal. Het verwarrende is dat kritiek voor jou misschien juist een vorm van betrokkenheid is, samen ergens beter in willen worden, terwijl het voor hem klinkt alsof je hem niet vertrouwt en niet goed genoeg vindt.

Wat kritiek met hem doet

John Gottman, die in zijn lab duizenden stellen volgde, ontdekte dat één ding relaties sneller uitholt dan wat ook, en dat is minachting. Niet af en toe boos worden, want dat hoort erbij, maar de subtiele neerbuigendheid, het corrigeren, het zuchten, de blik naar boven. Hij noemt minachting de gevaarlijkste van zijn vier ruiters, de vier communicatiepatronen die een relatie het meest bedreigen, en hij vond dat het voorkomen ervan een van de sterkste voorspellers is van een scheiding.

Voor een man die diep vanbinnen toch al twijfelt of hij het wel goed doet, is elke kleine correctie een bevestiging van precies die angst. Therapeut Terrence Real beschrijft hoe veel mannen onder hun stoere, zelfverzekerde buitenkant een stil gevoel van ontoereikendheid meedragen, gevormd in een jeugd waarin ze moesten presteren om erbij te horen. Respect raakt precies die plek, maar dan in positieve zin. Het zegt zonder woorden dat hij goed is zoals hij is.

Je ziet dat vaak terug in iets heel kleins. Hij laadt de vaatwasser in, jij schikt daarna zwijgend de borden anders. Voor jou is het een reflex, voor hem is het een boodschap, namelijk dat het zoals hij het deed toch niet goed genoeg was. Eén keer stelt niets voor, maar honderd van zulke momenten samen vormen langzaam de overtuiging dat hij het in jouw ogen nooit helemaal goed doet. En een man die dat is gaan geloven, trekt zich terug of wordt kort, juist op de momenten dat je hem het liefst dichterbij zou willen.

Waar jij in kritiek soms betrokkenheid stopt, hoort hij vooral dat hij niet vertrouwd en niet goed genoeg wordt gevonden.

Respect voelt hij het sterkst op drie plekken

Er zijn momenten waarop respect, of het gebrek eraan, extra hard binnenkomt. Wie die momenten kent, kan er met een klein beetje aandacht veel mee winnen:

• In het bijzijn van anderen, want hem afvallen waar familie, vrienden of de kinderen bij zijn snijdt dieper dan hetzelfde onder vier ogen.
• Rond zijn kunnen, dus twijfelen aan hoe hij iets aanpakt, van een klus in huis tot de manier waarop hij met de kinderen omgaat.
• In het vertrouwen dat je hem geeft, door hem iets te laten regelen zonder er voortdurend bovenop te zitten of het over te nemen.

Een man die zich gerespecteerd voelt, wordt zachter, opener en aanhankelijker, precies het tegenovergestelde van wat kritiek bij hem losmaakt. Respect is voor hem geen beloning die hij eerst moet verdienen, maar de bodem waarop hij eindelijk durft te ontspannen.

Respect geven zonder jezelf te verliezen

Respect betekent niet dat je alles maar goedvindt of je mening voor je houdt. Je mag het grondig oneens zijn, je mag grenzen stellen, je mag dingen willen veranderen. Het gaat niet om wát je zegt, maar om de toon waarop. Je kunt van alles aankaarten en tegelijk zijn waardigheid heel laten:

• Vraag in plaats van te corrigeren, met hoe zie jij het in plaats van zo moet het.
• Benoem hardop en concreet wat hij goed doet, ook de gewone, vanzelfsprekende dingen.
• Laat hem zijn eigen manier houden, ook als die anders is dan de jouwe en net zo goed werkt.
• Uit een klacht zonder minachting, gericht op het gedrag en niet op hem als persoon.

Gottman ontdekte trouwens dat het niet de afwezigheid van wrijving is die sterke relaties kenmerkt, maar de verhouding tussen warmte en kritiek. In stabiele relaties staan tegenover elke negatieve uitwisseling ongeveer vijf positieve. Je hoeft dus niet perfect te zijn of nooit iets te zeggen, je hoeft de weegschaal alleen niet te laten doorslaan naar de verkeerde kant.

En je hoeft je eigen behoefte aan liefde en aandacht hiervoor niet in te ruilen. Respect geven is geen kwestie van jezelf kleiner maken, maar van de toon zorgvuldig kiezen terwijl je gewoon zegt wat je nodig hebt. Sterker nog, een man die zich gerespecteerd voelt, heeft juist meer ruimte om jou te zien en te bevestigen. Bij dit soort dingen komt wat je geeft vaak in een andere vorm weer bij je terug.

Respect als een van de warmste vormen van liefde

Trekt hij zich terug of raakt hij snel geprikkeld, vraag je dan niet alleen af of hij zich genoeg bemind voelt, maar ook of hij zich genoeg gerespecteerd voelt. Voor hem is dat geen ijdelheid en geen ouderwets machtsspel, maar een echte bodem om op te staan. Geef je hem die bodem, dan geef je hem tegelijk de veiligheid om zich juist zacht en liefdevol te laten zien. Zo blijkt respect niet het tegenovergestelde van liefde te zijn, maar een van de warmste en meest praktische vormen ervan.

Bronnen

• Emerson Eggerichs, Love & Respect (2004)
• John Gottman & Nan Silver, The Seven Principles for Making Marriage Work (1999)
• Terrence Real, I Don't Want to Talk About It (1997)