Kijken naar wat er wél is: hoe jouw blik je relatie kleurt

Het is zo makkelijk om te zien wat hij niet doet. De vaat die blijft staan, het compliment dat uitblijft, de afspraak die hij vergat. Die dingen springen er vanzelf uit, en voor je het weet heb je een lijstje in je hoofd van alles wat tekortschiet. Wat je minder snel ziet, is wat hij wel doet. Niet omdat het er niet is, maar omdat je brein nu eenmaal is afgesteld op wat er mis is. En juist daar, bij die afstelling, heb je meer te zeggen dan je denkt.

Je brein is gebouwd om gebreken te zien

We hebben allemaal een ingebouwde negativiteitsvoorkeur. Gevaren en gebreken vallen ons sneller op dan wat goed gaat, en ze blijven ook langer hangen. Psycholoog Roy Baumeister vatte een berg onderzoek samen onder de treffende titel dat het slechte sterker is dan het goede. Een scherpe opmerking weegt in ons hoofd zwaarder dan vijf lieve, en een nare ervaring blijft langer plakken dan een fijne. Voor onze verre voorouders was dat pure winst, want wie het gevaar het scherpst zag, overleefde. In een relatie werkt datzelfde mechanisme tegen je.

Zijn misstappen lichten daardoor op als waarschuwingslampjes, terwijl zijn gewone, goede daden onzichtbaar op de achtergrond blijven. Hij bracht de kinderen weg, vulde de auto met benzine, vroeg hoe je dag was, maar dat registreert nauwelijks, want het klopt met wat je verwacht. De ene vergeten boodschap daarentegen blijft de hele avond door je hoofd spoken. Het is geen kwade wil van jou, het is hoe aandacht standaard werkt. Maar standaard is niet hetzelfde als onveranderlijk, en dat is precies het goede nieuws.

Gewenning maakt het onzichtbaar

Er speelt nog iets mee. Wat er altijd is, houdt op met opvallen. Psychologen noemen dat gewenning, ons vermogen om te stoppen met registreren wat constant aanwezig is. Handig voor het gebrom van de koelkast, minder handig voor een partner. De trouw waarmee hij elke ochtend koffie voor je zet, verdwijnt na een paar jaar naar de achtergrond, precies omdat hij het zo trouw doet. Zo kan het gebeuren dat juist zijn meest betrouwbare zorg het eerst uit beeld raakt, terwijl een keer vergeten meteen weer opvalt.

Wat je voedt, groeit

Relatieonderzoeker John Gottman ontdekte dat gelukkige stellen iets doen wat ongelukkige stellen verleerd zijn. Ze speuren actief naar wat ze kunnen waarderen in plaats van naar wat er mis is. Hij noemt dat hun systeem van genegenheid en bewondering, en het hoort tot de sterkste voorspellers van een duurzame relatie. Gottman vond zelfs een verhouding. In stabiele relaties staan tegenover elke wrijving ongeveer vijf warme, positieve momenten. Niet omdat die stellen minder problemen hebben, maar omdat ze de goede momenten blijven zien en benoemen.

Niet wat hij doet bepaalt hoe je relatie voelt, maar waar jij je aandacht op richt.

Waarom waardering vooral jou verandert

Het mooiste is dat je hiervoor niet op hem hoeft te wachten. Onderzoeker Robert Emmons liet in een reeks studies zien dat mensen die een paar weken lang bewust opschreven waar ze dankbaar voor waren, zich merkbaar gelukkiger, energieker en meer verbonden gingen voelen dan mensen die hun ergernissen bijhielden. Je verandert niet in de eerste plaats de ander, je verandert je eigen blik, en daarmee je hele beleving. Dezelfde man voelt anders, afhankelijk van waar je naar kijkt.

Psychologe Barbara Fredrickson legde uit waarom dat zo diep doorwerkt. Positieve gevoelens verruimen letterlijk je blik, schrijft ze in wat ze de broaden-and-build-theorie noemt. Waar irritatie je vernauwt en op zijn gebreken laat inzoomen, opent waardering je blik weer, waardoor je meer ziet, milder reageert en makkelijker toenadering zoekt. Zo bouwt elk klein moment van dankbaarheid aan een voorraad warmte waar je hele relatie in mindere tijden op kan teren.

Waardering die aankomt, is concreet

Er is nog een reden waarom veel waardering langs de ander heen glijdt. Ze is te vaag. Je bent lief zegt weinig, maar fijn dat je vanochtend de kinderen hebt weggebracht, daardoor kon ik rustiger beginnen, dat landt. Psychologe Sara Algoe onderzocht hoe dankbaarheid werkt tussen partners en beschreef een mechanisme dat ze find-remind-and-bind noemt. Wie hardop benoemt wat de ander goed deed, merkt zelf beter op wat er deugt, herinnert zich waarom ze ooit voor hem koos, en voelt zich sterker met hem verbonden. Het bijzondere is dat die drie dingen tegelijk gebeuren, bij de gever soms nog sterker dan bij de ontvanger. Zo is waardering geen kostenpost maar een investering die zichzelf terugbetaalt.

En jouw eigen behoefte telt ook

Beter kijken naar wat hij doet is nadrukkelijk geen oproep om je eigen verlangens weg te cijferen. Jij hebt net zo goed erkenning en aandacht nodig, en die mag je gerust uitspreken. Het mooie is dat waardering vaak aanstekelijk werkt. Gottman zag dat partners die warm op elkaar reageren die warmte over en weer versterken. Een man die zich gezien voelt, heeft meer ruimte om jou te zien. En blijft dat structureel uit, hoezeer je ook je best doet om het goede te blijven zien, dan is dat op zichzelf waardevolle informatie over de balans tussen jullie, geen reden om aan jezelf te twijfelen.

Dit is geen roze bril

Belangrijk is wel dat dit niet betekent dat je problemen moet wegwuiven of alles goedpraten. Echte zorgen mag je bespreken, en grenzen blijven staan. Het gaat er niet om dat je niets meer ziet wat schuurt, maar dat je niet je hele relatie laat besturen door het filter dat alleen op gebreken let. Sterker nog, juist wie de goede momenten blijft zien, heeft een steviger basis om de moeilijke gesprekken te voeren. Waardering en eerlijk zijn over wat niet goed gaat sluiten elkaar niet uit, ze versterken elkaar.

Zo train je je blik

• Merk elke dag een ding op dat hij goed doet, hoe klein ook.
• Zeg het hardop, want uitgesproken waardering werkt dubbel, voor hem en voor jou.
• Betrap jezelf op het bijhouden van een tekortenlijstje en leg het bewust neer.
• Kijk juist naar wat zo vanzelfsprekend is geworden dat je het niet meer ziet.
• Herinner jezelf af en toe aan waarom je ooit voor hem koos.

Je hoeft niet te wachten tot hij meer doet om je beter te voelen, je kunt vandaag beginnen met beter kijken.

Waar je je licht op richt

Voel je de volgende keer die bekende irritatie opkomen over wat hij niet deed, zoek dan bewust naar wat hij wel deed. Het voelt onwennig, bijna oneerlijk, alsof je jezelf iets wijsmaakt. Maar bedenk dat je jezelf net zo goed iets wijsmaakt als je enkel de gebreken ziet, dat is alleen zo gewoon geworden dat het echt lijkt. Beide zijn een keuze in waar je je licht op richt. En waar je je licht op richt, dat groeit, bij hem en bij jou. Die lamp heb jij in handen, elke dag opnieuw.

Bronnen

• John Gottman & Nan Silver, The Seven Principles for Making Marriage Work (1999)
• Robert A. Emmons, Thanks! How Practicing Gratitude Can Make You Happier (2007)
• Roy F. Baumeister e.a., Bad Is Stronger Than Good (2001)
• Sara B. Algoe, Find, Remind, and Bind: The Functions of Gratitude in Everyday Relationships (2012)
• Barbara Fredrickson, Positivity (2009)