De kunst van elke dag opnieuw kiezen

Er komt een moment, ergens tussen de roes van het begin en de jaren waarin je precies weet hoe hij zijn koffie drinkt, waarop je iets ontdekt wat de films je nooit vertelden. Liefde is geen weer dat je overkomt. Het is geen zon die vanzelf blijft schijnen en geen bui die je maar moet uitzitten. Liefde is iets wat je doet, in talloze kleine bewegingen die je nauwelijks opmerkt. En juist daarin schuilt iets hoopvols, want wat je zelf doet, heb je ook zelf in handen.

Dat klinkt misschien minder sprookjesachtig dan je gewend bent. Toch is het uiteindelijk veel warmer. Het betekent namelijk dat de liefde tussen jullie geen bezit is dat je ooit kreeg en langzaam kwijtraakt, maar iets wat je elke ochtend opnieuw tot leven kunt wekken. Je partner koos niet één keer voor je, jaren geleden, maar kiest telkens opnieuw. En jij mag dat ook.

Waarom de eerste vonk vanzelf luwt

In de eerste fase doet je lichaam bijna al het werk. De Amerikaanse antropologe Helen Fisher onderzocht met hersenscans wat er gebeurt bij mensen die pas verliefd zijn, en zag dat vooral de beloningsgebieden diep in de hersenen oplichten, aangejaagd door de stof dopamine. Datzelfde systeem hoort bij verlangen, focus en dat bijna verslavende gevoel van niet zonder de ander kunnen. Fisher concludeerde zelfs dat romantische liefde in die fase geen emotie is maar een drift, een aandrang die net zo hardnekkig kan zijn als honger of dorst. Precies daarom praat je uren aan een stuk, zie je zijn minder mooie kanten nauwelijks, en gaat je hart sneller als hij de kamer binnenkomt.

Maar die roes is de aanjager, niet de motor. Fisher beschrijft dat de intense, dopaminegedreven verliefdheid meestal na anderhalf tot drie jaar luwt. Dat voelt als verlies, maar is eigenlijk functioneel. Geen mens zou een gezin kunnen dragen of een huishouden kunnen runnen in de permanente obsessie van de eerste maanden. De natuur zet de vlam lager zodra ze haar werk heeft gedaan, namelijk jullie bij elkaar brengen.

Van verliefdheid naar iets wat langer meegaat

Wat daarna kan groeien, is van een andere orde. Fisher onderscheidt naast de aantrekking een derde systeem, dat van gehechtheid, verbonden met stoffen als oxytocine en vasopressine. Dit is de rustiger, dieper liggende band die je voelt als je jaren met iemand deelt, minder spectaculair dan de vlinders maar veel duurzamer. Het is het verschil tussen vuurwerk en een haard. Het eerste verrast en verdwijnt, het tweede warmt een heel huis en blijft branden zolang je er hout op legt.

En daar zit precies de crux. De verliefdheid krijg je cadeau, zonder dat je er iets voor hoeft te doen. De liefde die daarna komt, moet je onderhouden. Ze groeit niet vanzelf verder maar teert juist in als je haar aan het toeval overlaat. Dat is geen tegenvaller, het is een uitnodiging.

Kiezen is een werkwoord, geen gevoel

Relatiewetenschappers Scott Stanley en Galena Rhoades onderzochten jarenlang wat toewijding sterk maakt, en maakten een verhelderend onderscheid tussen sliding en deciding, tussen ergens in glijden en er bewust voor kiezen. Veel stellen glijden van de ene stap in de andere. Ze gingen samenwonen omdat het huurcontract afliep, ze bleven bij elkaar omdat uit elkaar gaan zoveel gedoe is. Hun onderzoek laat zien dat partners die belangrijke stappen bewust kozen, in plaats van er langzaam in te rollen, later meer toewijding en tevredenheid ervaren.

Dat inzicht reikt verder dan de grote beslissingen. Ook op een doodgewone dinsdag kun je glijden of kiezen. Je kunt op de automatische piloot naast elkaar leven, of jezelf de stille vraag stellen voor wie je hier eigenlijk bent en waarom. Elke dag opnieuw kiezen betekent van die keuze weer een bewuste maken, ook, of juist, als niets je ertoe dwingt.

Het kiezen verstopt zich in het kleine

Relatieonderzoeker John Gottman volgde in zijn zogenoemde Love Lab decennialang stellen van dichtbij, en ontdekte dat het niet de grootse gebaren zijn die een relatie dragen maar de kleine. Hij noemt ze bids for connection, minipogingen om even contact te maken. Een opmerking over de lucht, een vraag hoe je dag was, een hand die de jouwe zoekt. Bij elk zo'n signaal kun je, in zijn woorden, naar de ander toe draaien of ervan weg draaien.

Het verschil is groter dan je zou vermoeden. Toen Gottman stellen zes jaar later terugzag, bleken de partners die bij elkaar bleven in ongeveer zesentachtig procent van de gevallen te hebben gereageerd op zulke kleine toenaderingen, terwijl dat bij de stellen die uit elkaar gingen rond de drieëndertig procent lag. Elke dag opnieuw kiezen is dus vooral die kleine belletjes van je partner oppikken in plaats van eroverheen te leven.

• Zijn koffie zetten zoals hij hem lekker vindt, ook op een dag dat je zelf gejaagd bent.
• Je telefoon even wegleggen als hij iets vertelt over zijn werk, en hem echt aankijken.
• Vragen hoe die vergadering ging waar hij tegenop zag, en het antwoord willen horen.
• Hem aanraken in het voorbijgaan, gewoon omdat hij er is.

Deze dingen lijken niets voor te stellen. Toch zijn ze de taal waarmee je iets zegt zonder woorden, namelijk dat je vandaag opnieuw voor hem koos. En hij hoort die taal, ook als hij het nooit hardop benoemt.

Verliefdheid is een geschenk dat je krijgt, liefde is een geschenk dat je elke dag opnieuw geeft.

Kiezen juist als het schuurt

Het makkelijkst kies je als alles vanzelf gaat. De echte kunst zit in de dagen dat je moe bent, dat hij iets deed wat je irriteerde, dat je liever een muur optrekt dan een brug slaat. Psychotherapeut Sue Johnson, grondlegger van de emotionally focused therapy, beschrijft dat we in de liefde eigenlijk hetzelfde zoeken als een kind bij een ouder, namelijk de zekerheid dat de ander er is als het spannend wordt. Onder bijna elke ruzie ligt in haar visie dezelfde stille vraag, ben jij er voor mij als ik je nodig heb.

Vanuit dat idee betekent kiezen dat je, ondanks de wrijving, blijft geloven dat jullie aan dezelfde kant staan. Dat je de ruzie ziet als een probleem dat jullie samen hebben, niet als een gevecht tegen elkaar. Op het moment dat je hart dichtklapt, is de vraag zelden wie er gelijk heeft, maar of je gelijk wilt hebben of dichtbij hem wilt zijn. Vaak kun je niet allebei tegelijk, en vaak is de verbinding meer waard dan het laatste woord.

De sleur is geen teken van minder liefde

Als de spanning van het begin wegvalt, sluipt er iets anders binnen dat veel stellen ten onrechte als een alarmsignaal lezen, namelijk gewenning. Psychologen noemen het hedonische aanpassing, ons vermogen om te wennen aan wat constant aanwezig is, hoe fijn ook. Handig voor het gebrom van de koelkast, minder handig voor een partner die je op een dag niet meer echt ziet. De sleur betekent dan niet dat de liefde op is, maar dat je aandacht in slaap is gevallen.

Psycholoog Arthur Aron onderzocht wat daartegen helpt, en kwam uit bij iets verrassend eenvoudigs. Stellen die samen nieuwe, een beetje spannende dingen ondernemen, van een onbekende route wandelen tot iets leren wat geen van beiden kan, rapporteren daarna meer tevredenheid en meer verbondenheid dan stellen die alleen aangename maar vertrouwde dingen doen. Zijn zelfexpansietheorie verklaart waarom, want samen groeien en samen iets ontdekken geeft je het gevoel dat je leven groter wordt door de ander. Je hoeft de vonk dus niet passief te missen, je kunt hem opnieuw aanwakkeren door samen iets te doen wat nog geen gewoonte is.

Morgenochtend mag je opnieuw kiezen

Liefde die blijft, is zelden liefde die geluk had. Het is liefde die telkens opnieuw werd uitgekozen, ook toen het even niet vanzelf ging. Dat betekent dat jij, hier en nu, meer invloed hebt op jullie geluk dan het romantische sprookje je liet geloven. Niet door harder je best te doen of jezelf weg te cijferen, maar door bewust te blijven zien wie er naast je staat. Kies vanavond één klein ding, zet zijn koffie, leg je telefoon weg, zeg hardop dat je blij bent dat je hem koos. En morgenochtend, als de wekker gaat en het gewone leven weer begint, mag je het opnieuw doen. Dat is misschien wel het mooiste geschenk dat je hem, en jezelf, kunt geven.

Bronnen

• Helen Fisher, Why We Love: The Nature and Chemistry of Romantic Love (2004)
• John Gottman & Nan Silver, The Seven Principles for Making Marriage Work (1999)
• Sue Johnson, Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love (2008)
• Scott M. Stanley & Galena K. Rhoades, onderzoek naar sliding versus deciding en toewijding (2006)
• Arthur Aron e.a., onderzoek naar de zelfexpansietheorie en gedeelde nieuwe activiteiten (2000)