Hij lost graag op, en dat is liefde

Je vertelt over een lastige dag, over die collega die je weer eens passeerde, en voor je zin af is heeft hij al drie oplossingen klaar. Zeg gewoon wat terug. Vraag om een gesprek met je baas. Zoek desnoods een andere baan. Jij wilde alleen even je hart luchten, en nu voel je je bijna dommer dan daarvoor, alsof je verhaal een storing was die verholpen moest worden. Herkenbaar? Voor veel vrouwen wel. En toch schuilt er iets moois onder die reflex, iets wat de moeite waard is om te leren verstaan.

Twee manieren om steun te geven

Taalkundige Deborah Tannen bestudeerde jarenlang hoe mannen en vrouwen praten en beschreef een verschil dat hier precies op landt. Vrouwen doen volgens haar vaak aan troubles talk, het delen van zorgen om verbinding en erkenning te voelen. Een klacht is dan geen vraag om een oplossing, maar een uitnodiging tot begrip, een manier om te zeggen dat je je zo voelt en te hopen dat de ander even met je meevoelt. Mannen horen diezelfde klacht vaker als een probleem dat op tafel wordt gelegd, en een probleem op tafel vraagt om een antwoord. Hij reageert dus niet naast je gevoel omdat hij het niet wil zien, maar omdat hij oprecht denkt dat hij je helpt.

Onderzoekers noemen dit het verschil tussen emotionele en instrumentele steun. De eerste troost, de tweede repareert. Beide zijn vormen van liefde, alleen spreken ze een andere taal, en het misverstand ontstaat op het moment dat jij de ene zoekt terwijl hij de andere geeft.

Handelen als een taal voor gevoel

Psycholoog Ronald Levant beschreef wat er onder die oplosreflex ligt, iets wat hij normatieve mannelijke alexithymie noemt. Veel jongens leren van jongs af aan om gevoelens in te houden en er weinig woorden aan te geven, niet omdat het gevoel ontbreekt maar omdat de taal ervoor nooit werd geoefend. Wat juist wel sterk ontwikkeld raakt, is de neiging om iets te doen. Waar jij je zorg uit door erover te praten, uit hij die vaak door te handelen.

Als hij met een oplossing komt, zegt hij eigenlijk dat hij ziet dat je het zwaar hebt en wil dat het beter met je gaat. Dat is geen ongevoeligheid, dat is betrokkenheid die zich vertaalt in daden.

Als hij je probleem wil oplossen, zegt hij op zijn manier iets liefdevols, namelijk dat jouw last ook zijn last is en dat hij hem lichter wil maken.

Waarom stilzitten bij jouw verdriet hem zo moeilijk valt

Therapeut Terrence Real, die veel schreef over het innerlijke leven van mannen, laat zien dat ongemakkelijke gevoelens bij mannen vaak worden omgezet in actie. Jouw verdriet aanzien en niets kunnen doen voelt voor hem machteloos, en die machteloosheid is moeilijk te verdragen. Iets aandragen is zijn manier om grip te houden op wat oncomfortabel is. Zolang hij bezig is met de oplossing, hoeft hij niet stil te zitten in een gevoel dat hij niet in de hand heeft.

Daar komt iets bij wat onderzoeker Brené Brown blootlegde. In haar jarenlange onderzoek naar schaamte vond ze dat mannen zich vooral schamen als ze zich zwak of tekortschietend voelen. Niets kunnen betekenen op het moment dat zijn partner het moeilijk heeft, raakt precies die gevoelige plek. Zijn haast om te helpen is dus vaak ook een stille poging om zich niet nutteloos te voelen, om te bewijzen dat hij ertoe doet in jouw leven.

Waarom het toch soms wringt

Het ongemak ontstaat doordat jullie op dat moment iets anders zoeken. Jij wilt vaak eerst gehoord worden, hij wil vaak meteen helpen. Allebei liefdevol, maar niet op elkaar afgestemd. En als hij te snel met oplossingen komt, kan het voelen alsof hij je gevoel overslaat, alsof je verdriet een probleem is dat weg moet in plaats van iets wat er even mag zijn. Zelden zijn bedoeling, maar het effect is er niet minder om. Sterker nog, onderzoek naar steun in relaties laat zien dat ongevraagd advies soms averechts werkt, omdat het onbedoeld de boodschap meegeeft dat je het zelf niet aankunt. Goed om te weten dat jouw ongemak dus geen aanstellerij is, maar een begrijpelijke reactie op een mismatch in wat er op dat moment nodig is.

Geef hem een rol waarin hij zich nuttig voelt

Als je weet dat helpen zijn manier van zorgen is, kun je hem sturen zonder hem af te wijzen. Zeg vooraf kort wat je nodig hebt:

• Ik wil even mijn verhaal kwijt, je hoeft het niet op te lossen.
• Ik zoek nog geen advies, alleen een luisterend oor.
• Ik wil hier straks graag samen naar kijken, maar nu even niet.

Dat klinkt misschien onhandig, maar voor hem is het juist prettig. Hij weet dan precies hoe hij iets voor je kan betekenen, en dat is nu net wat hij wil. Je neemt hem zijn taal niet af, je vertelt hem alleen wanneer welke versie ervan past. Veel mannen ervaren zo'n zinnetje niet als kritiek maar als opluchting, omdat het giswerk wegvalt.

En soms mag je zijn oplossing gewoon aannemen

Er is nog een kant, en die verdient net zoveel eerlijkheid. Soms zijn we zo gewend om eerst gehoord te willen worden, dat we een goede oplossing bij voorbaat wegwuiven, terwijl hij misschien echt iets bruikbaars zegt. Het mag ook andersom. Je mag zijn hulp aannemen, zijn advies overwegen, hem laten regelen wat hij graag regelt. Voor veel mannen is er weinig fijner dan merken dat wat ze aandragen ertoe doet. Dit is geen kwestie van jezelf wegcijferen, maar van geven en nemen. De ene keer vraag je om ruimte voor je gevoel, de andere keer laat je hem het cadeau van zijn daadkracht geven.

Samen twee talen leren

Het mooiste is als jullie allebei een stukje opschuiven. Hij leert eerst te vragen of je wilt dat hij meedenkt, of dat je even wilt praten. En jij leert zijn oplosdrang te zien voor wat het is, een vorm van zorg, in plaats van een gebrek aan inlevingsvermogen. Dan wordt dat verschil geen bron van irritatie meer, maar iets wat elkaar aanvult. Jij brengt de ruimte om te voelen, hij brengt de daadkracht om iets te veranderen. Tannen zou zeggen dat jullie tweetalig worden, en dat is precies wat een relatie op de lange duur soepel houdt.

Liefde die niet stil kan zitten

Hoor de volgende keer door zijn oplossing heen wat eronder ligt. Geen kritiek en geen ongeduld, maar zorg die zich moet uiten in daden, en soms een zweem van angst om je niet genoeg te zijn. Wie dat verstaat, hoeft niet meer te kiezen tussen gehoord willen worden en zijn hulp aannemen, maar mag rustig om allebei vragen. Zijn drang om te repareren is, als je goed luistert, een van de eerlijkste liefdesverklaringen die hij kent, en misschien wel een die je vaker hoort dan je tot nu toe dacht.

Bronnen

• Deborah Tannen, You Just Don't Understand: Women and Men in Conversation (1990)
• Ronald F. Levant, Masculinity Reconstructed (1995)
• Terrence Real, I Don't Want to Talk About It: Overcoming the Secret Legacy of Male Depression (1997)
• Brené Brown, Daring Greatly (2012)