Een verwaterde vriendschap? Zet zelf de eerste stap

Er was geen ruzie. Geen breuk, geen boze woorden, geen duidelijk moment waarop het misging. Gewoon een vriendin die je vroeger bijna dagelijks sprak en die je nu al maanden, misschien wel jaren, niet meer echt hebt gehoord. Het leven kwam ertussen, met werk, kinderen, verhuizingen en de dagelijkse drukte. En nu voelt het bijna te laat om nog iets te sturen, alsof de stilte te groot is geworden om zomaar te doorbreken. Toch is dat bijna nooit waar. De meeste verwaterde vriendschappen zijn niet dood. Ze liggen te wachten op iemand die de eerste stap durft te zetten.

Waarom vriendschappen verwateren

Antropoloog Robin Dunbar, die zijn hele loopbaan onderzoek deed naar vriendschap, ontdekte iets nuchters en geruststellends tegelijk. Vriendschappen hebben tijd en contact nodig om overeind te blijven. Uit zijn onderzoek bleek dat de frequentie waarmee je iemand ziet of spreekt sterk bepaalt hoe hecht de band blijft, en dat een vriendschap die geen aandacht meer krijgt vanzelf naar een buitenste kring zakt. Niet uit onwil, en niet omdat de genegenheid verdwenen is, maar simpelweg omdat aandacht schaars is en het leven vol. Dunbar beschrijft hoe we onze relaties in een soort kringen om ons heen dragen, van een handjevol heel intieme mensen tot een veel grotere groep bekenden, en hoe mensen tussen die kringen bewegen naarmate het contact toe- of afneemt. Er is dus geen schuldige aan te wijzen. Een verwaterde vriendschap is geen bewijs dat het niet goed zat, maar dat het leven er nu eenmaal tussen kwam.

Iedereen wacht op de ander

En hier zit de kern van het probleem. Psychologe Marisa Franco beschrijft hoe we stelselmatig onderschatten hoezeer anderen ons aardig vinden en hoe blij ze zijn om van ons te horen. We bedenken van alles. Ze neemt vast geen contact op omdat ze me niet zo mist, ze heeft het te druk, ze zit niet op mij te wachten. Terwijl de ander op datzelfde moment precies hetzelfde denkt over jou. Zo zitten twee mensen die elkaar oprecht graag mogen allebei te wachten op een teken van de ander, en gebeurt er niets. De stilte is dan geen teken van onverschilligheid, maar van een misverstand dat aan beide kanten leeft.

Terwijl jij denkt dat zij geen contact zoekt omdat ze je niet mist, denkt zij vaak precies hetzelfde over jou.

Het misverstand dat ons stil houdt

Dat misverstand heeft een naam. Onderzoekers rond psychologe Erica Boothby beschreven wat zij de liking gap noemen, het verschil tussen hoe aardig anderen ons werkelijk vinden en hoe aardig wij dénken dat ze ons vinden. In hun onderzoek bleken mensen na een gesprek stelselmatig te onderschatten wat de ander van hen vond. We zijn geneigd onze eigen onhandigheid uit te vergroten en de warmte van de ander te onderschatten. Bij een vriendschap die is stilgevallen werkt dat mechanisme dubbel hard, want naast de gebruikelijke onzekerheid komt ook nog de schroom over de lange stilte erbij. Je vraagt je af of je je wel mag melden na al die tijd, en die twijfel houdt je tegen. Maar de ander voelt diezelfde schroom, en zit met net zulke lieve bedoelingen aan jou te denken zonder iets te durven sturen.

De eerste stap is van jou

Je kunt eindeloos blijven wachten tot zij begint, of je stuurt dat ene berichtje. Meer is het vaak niet. Het gekke is dat we het in ons hoofd veel groter maken dan het is, alsof we ons uitgebreid moeten verantwoorden voor de stilte, alsof er een goede reden op tafel moet komen. Dat hoeft allemaal niet. Een simpel ik dacht vandaag aan je, hoe is het eigenlijk met je, doet meestal wonderen. Het initiatief zelf is het hele punt, en dat initiatief kun jij nemen, vandaag nog, zonder dat het perfect hoeft te zijn.

Zo knoop je de draad weer aan

• Stuur een laagdrempelig berichtje, kort en warm, zonder lange verantwoording.
• Benoem de stilte licht, bijvoorbeeld met gek dat het zo lang geleden is, ik miste je.
• Stel iets concreets voor, een koffie, een wandeling of gewoon even bellen.
• Kies een aanleiding als die er is, een herinnering, een liedje, iets wat je aan haar deed denken.
• Blijf het daarna herhalen, want vriendschap leeft van consistentie, niet van één keer.

Niet de grootte van de stilte bepaalt of een vriendschap terugkomt, maar of iemand bereid is haar te doorbreken.

Niet elke vriendschap hoeft te blijven

En dan is er nog dit, want eerlijk is eerlijk. Sommige vriendschappen zijn wél echt klaar, en ook dat is helemaal in orde. Je hoeft niet iedereen uit je verleden terug te halen, en niet elke stilte hoeft verbroken. Het gaat er juist om dat je bewust kiest wie je mist en wie je wilt voeden, in plaats van waardevolle banden verloren te laten gaan puur omdat niemand de eerste stap durfde te zetten. Steek je tijd en je energie in de vriendschappen die je iets teruggeven, in de mensen bij wie je je na afloop lichter voelt. Dat je kiest, maakt het initiatief juist waardevoller.

Waarom dit meer is dan gezelligheid

Het gaat hier om meer dan een aangename middag samen. Onderzoek naar gezondheid laat keer op keer zien dat goede sociale banden een van de sterkste voorspellers zijn van hoe gelukkig en zelfs hoe gezond we ouder worden. Psychologe Julianne Holt-Lunstad bracht in kaart hoe zwaar sociale verbondenheid meeweegt, met effecten op onze levensduur die vergelijkbaar zijn met bekende leefstijlfactoren. Vriendschap is dus geen luxe die je erbij doet als er tijd over is, maar iets wat je werkelijk draagt. Dat ene berichtje sturen is daarmee niet zomaar een aardigheid. Het is een investering in het netwerk dat je door je leven heen overeind houdt, in goede en in zware tijden.

Pak zelf de draad weer op

Het netwerk van vriendinnen dat jou draagt, blijft niet vanzelf overeind. Het leeft van iemand die af en toe de draad weer oppakt, die de stilte niet laat winnen. Ja, het is kwetsbaar, want misschien reageert de ander lauw of laat ze even op zich wachten. Maar veel vaker krijg je warmte terug, en de stille opluchting dat zij jou net zo miste als jij haar. Wacht dus niet tot de stilte zichzelf verbreekt, want dat doet ze zelden. Eén klein berichtje van jou kan een vriendschap terugbrengen die anders geruisloos, en zonder dat iemand het echt wilde, voorgoed was verdwenen.

Bronnen

• Robin Dunbar, Friends: Understanding the Power of Our Most Important Relationships (2021)
• Marisa G. Franco, Platonic: How the Science of Attachment Can Help You Make and Keep Friends (2022)
• Erica J. Boothby e.a., The Liking Gap in Conversations (2018)
• Julianne Holt-Lunstad e.a., onderzoek naar sociale verbondenheid en gezondheid (2010)