Doe weer eens iets alleen voor jezelf

Wanneer heb je voor het laatst iets gedaan wat helemaal, maar dan ook helemaal voor jou was? Niet handig voor het gezin, niet gezellig voor de ander, niet nuttig voor later. Gewoon iets waar jij, en alleen jij, blij van werd.

Voor veel vrouwen is dat een verrassend lastige vraag. We zijn zo gewend om onze tijd in te vullen met en voor anderen, dat de gedachte aan tijd voor onszelf bijna ongemakkelijk voelt. Alsof we iets stelen van de mensen die ons nodig hebben. Maar tijd alleen is geen diefstal. Het is de plek waar je jezelf terugvindt.

Alleen zijn is iets anders dan eenzaam zijn

Dit onderscheid is belangrijk om meteen helder te hebben, want de twee worden vaak door elkaar gehaald. Eenzaamheid is het pijnlijke gevoel dat je contact mist, dat er niemand is die je echt kent. Bewust gekozen alleen-zijn, wat onderzoekers solitude noemen, is iets heel anders. Het is geen gemis, maar een keuze. Je bent niet in de steek gelaten, je hebt jezelf even opgezocht.

De psychologe Thuy-vy Nguyen, die aan Durham University een heel onderzoekslab aan dit onderwerp wijdt, ontdekte samen met collega's in 2018 een opvallend effect. Wanneer mensen bewust even alleen waren, kalmeerden hun heftige emoties, zowel de opgejaagde, prettige spanning als de negatieve. Zij noemde dat een deactivatie-effect. Alleen zijn zet de intensiteit een tandje lager en brengt een gevoel van rust. De sleutel was wel dat mensen er zelf voor kozen, want opgelegd alleen-zijn geeft dat kalmerende effect veel minder. Vrijwillig je even terugtrekken werkt als een thermostaat voor je gevoelsleven.

In je eentje ben je niet eenzaam. Je bent eindelijk even alleen met de persoon die je het vaakst vergeet, namelijk jezelf.

Waarom je eigen stem ruimte nodig heeft

Laten we het oude idee meteen ontkrachten dat tijd voor jezelf iets egoïstisch is. Tijd voor jezelf nemen maakt je niet minder zorgzaam. Het maakt je juist een fijnere partner, moeder en vriendin, omdat je vanuit een vollere bron geeft.

De motivatiepsychologen Edward Deci en Richard Ryan lieten met hun zelfbeschikkingstheorie zien dat autonomie, het gevoel dat je je eigen keuzes maakt, een van onze psychologische basisbehoeften is, naast verbondenheid en het gevoel iets te kunnen. Zonder ruimte om te luisteren naar wat jij zelf wilt, raakt die behoefte ondervoed, en dat merk je aan een vaag gevoel van leegte of prikkelbaarheid dat je nergens goed kunt plaatsen. In het gezelschap van anderen ben je bovendien voortdurend een beetje aan het afstemmen. Je let op stemmingen, je past je aan, je zorgt, vaak zonder het door te hebben. Alleen zijn zet je eigen stem weer aan, zodat je weer hoort wat jíj ergens van vindt.

Denk aan wat jou oplaadt:

• Een wandeling zonder telefoon, alleen jij en de buitenlucht.
• Een boek in een café, met een koffie die niemand anders voor je koud laat worden.
• Een uur schilderen, breien of tuinieren, wat dan ook, gewoon omdat het leuk is.
• Een museum bezoeken op je eigen tempo, zonder rekening te houden met een ander.

Waarom je echt even moet loskomen

Er is nog een reden waarom tijd voor jezelf zo helend werkt, en die komt uit onderzoek naar herstel. De arbeidspsychologe Sabine Sonnentag liet zien dat mensen pas echt bijkomen wanneer ze niet alleen fysiek stoppen met hun taken, maar er ook mentaal van loskomen, iets wat zij psychologische onthechting noemt. Wie op de bank zit maar in gedachten nog bezig is met wat er allemaal nog moet, laadt niet op. Het lichaam rust dan wel, maar het hoofd blijft doorwerken.

Juist tijd die helemaal van jou is, zonder taken en zonder mensen die iets van je willen, maakt die mentale onthechting mogelijk. Even niemand hoeven zijn is precies wat je systeem nodig heeft om de spanning van de dag echt kwijt te raken. Wat voor een ander misschien op nietsdoen lijkt, is voor jou geen verspilde tijd maar herstel dat zichzelf terugbetaalt.

Uit een lege bron kun je niet schenken

Kristin Neff, de hoogleraar die het onderzoek naar zelfcompassie op de kaart zette, vond samen met anderen dat mensen in zorgzame beroepen, van verpleegkundigen tot leerkrachten, minder snel opbranden wanneer ze ook vriendelijk zijn voor zichzelf. Wie zichzelf af en toe bijvult, geeft met meer plezier en minder wrok. Dat geldt net zo goed thuis. Een vrouw die nooit iets voor zichzelf doet, raakt langzaam leeg, en uit leegte blijven geven is misschien wel de snelste weg naar uitputting en een kort lontje.

Het is dus geen tegenstelling. De tijd die je aan jezelf besteedt, komt terug in de warmte waarmee je er voor anderen bent. Je bent een compleet mens, niet alleen in relatie tot anderen. Die vrouw met haar eigen smaak, haar eigen verlangens en haar eigen binnenwereld verdient het om af en toe alle ruimte te krijgen, niet als beloning maar gewoon omdat ze er is.

De drempel over

Het moeilijkste is vaak niet de tijd vinden, maar jezelf de toestemming geven. We wachten tot het uitkomt, tot niemand ons nodig heeft, tot we het gevoel hebben het verdiend te hebben. Maar dat moment komt zelden vanzelf. Dus plan het, net zoals je een afspraak zou plannen. Twee uur op zaterdag, een avond in de week. Behandel die tijd als een afspraak met iemand die belangrijk is, want dat is precies wat het is.

En wees niet verbaasd als er weerstand opkomt, ook van jezelf. Dat schuldige stemmetje mag er zijn. Je hoeft er alleen niet naar te luisteren. Begin desnoods klein, met een half uur. Een kop thee op het balkon, zonder scherm en zonder doel. Merk hoe het voelt om even van niemand iets te hoeven. Ongemakkelijk misschien, in het begin, maar geef het tijd, en je zult iets in je voelen ontspannen wat je lang niet gevoeld hebt.

Ontmoet opnieuw wie je bent

Zoek in je agenda naar een moment deze week dat helemaal van jou mag zijn. Schrijf erbij wat je gaat doen, iets kleins, iets wat alleen jou blij maakt. En houd je eraan, ook als er iets tussen dreigt te komen, want er komt altijd wel iets tussen.

Je bent het waard om af en toe je eigen gezelschap te kiezen. Niet omdat je alles af hebt, niet omdat je het verdiend hebt, maar gewoon omdat jij er ook toe doet. Doe deze week weer eens iets alleen voor jezelf, en ontmoet opnieuw de vrouw die je bent, los van alles wat je voor anderen betekent.

Bronnen

• Nguyen, T.-V. T., Ryan, R. M., en Deci, E. L. (2018). Solitude as an Approach to Affective Self-Regulation. Personality and Social Psychology Bulletin, 44(1).
• Ryan, R. M., en Deci, E. L. (2000). Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being. American Psychologist, 55(1).
• Sabine Sonnentag en Charlotte Fritz (2007). The Recovery Experience Questionnaire: Development and Validation. Journal of Occupational Health Psychology, 12(3).
• Neff, K. D. (2023). Self-Compassion: Theory, Method, Research, and Intervention. Annual Review of Psychology, 74.