Complimenten die hij echt voelt

Je bent lief. Wat zie je er goed uit. Lekker gekookt. Het zijn aardige zinnen, oprecht bedoeld, en toch glijden ze vaak zo van hem af. Hij knikt, mompelt iets van dank, en gaat verder met wat hij deed. Zonde, want een compliment dat wél binnenkomt kan zijn hele dag optillen. Het verschil zit niet alleen in wat je zegt, maar ook in hoe, wanneer en hoe vaak je je waardering uitspreekt.

Waardering is geen luxe maar houdbaarheid

Relatieonderzoeker John Gottman ontdekte dat stabiele stellen een opvallende verhouding aanhouden, ongeveer vijf positieve interacties tegenover elke negatieve, ook in gewone gesprekken. Complimenten, warmte en kleine blijken van waardering vormen samen een buffer die de onvermijdelijke wrijvingen opvangt. Bij stellen die later uit elkaar gingen, was die verhouding veel schever. Gottman maakte het levend houden van bewondering en genegenheid, wat hij fondness and admiration noemt, zelfs tot een van zijn kernprincipes, omdat het een van de betere voorspellers bleek van een relatie die standhoudt. Waardering is dus geen slagroom op de taart maar een dragende laag.

Waarom dankbaarheid hardop uitspreken iets doet

Waarom het uitspreken zelf zo veel doet, verhelderde psychologe Sara Algoe met wat zij de find-remind-and-bind-theorie noemt. Dankbaarheid, laat haar onderzoek zien, doet drie dingen tegelijk. Ze helpt je opmerken wat goed is aan de ander, herinnert je eraan waarom je ooit voor hem koos, en bindt jullie steviger aaneen. In een studie van psychologe Amie Gordon en collega's bleek dat partners die zich gewaardeerd voelen zich op hun beurt méér inzetten voor de relatie en er minder snel uit willen stappen. Waardering is dus geen eenrichtingsverkeer maar een lus die zichzelf voedt. Wat jij hardop opmerkt, komt vaak in een andere vorm bij je terug.

Wees specifiek in plaats van algemeen

Een algemeen compliment als 'je bent aardig' is makkelijk weg te wuiven. Een specifiek compliment laat zien dat je echt keek. Vergelijk 'je bent een goede vader' eens met 'ik zag hoe geduldig je vanochtend met onze zoon zijn veters oefende terwijl je zelf haast had'. De tweede is onweerlegbaar, want je beschrijft precies wat je zag, en dat kan hij niet afdoen als een beleefdheid.

• Niet 'je bent slim', maar de manier waarop je dat gedoe met de buren oploste, daar had ik zelf nooit aan gedacht.
• Niet 'je bent sterk', maar ik bewonder hoe je bleef doorgaan toen het op je werk zo zwaar was.
• Niet 'lekker gekookt', maar die saus was echt bijzonder, je proeft dat je er aandacht aan gaf.

Prijs wie hij is, niet alleen wat hij doet

Veel complimenten gaan over prestaties. Hij deed iets goed, dus je prijst het resultaat. Maar de woorden die het diepst raken, gaan over zijn karakter. Onderzoekster Brené Brown, bekend van haar werk over kwetsbaarheid en schaamte, beschrijft hoe mensen ten diepste willen weten dat ze de moeite waard zijn, dat ze goed genoeg zijn zoals ze zijn. Een compliment over wie hij is, raakt precies die plek. Dat je houdt van hoe trouw hij is aan zijn vrienden, dat hij een groter hart heeft dan hij laat zien. Zulke woorden landen op een plek waar bijna niemand komt, want mannen horen vaak wel dat ze iets goed dóén, maar zelden dat ze goed zíjn.

Prijzen wat iemand doet is aardig, prijzen wie iemand is, is liefde.

Kies je moment

Een compliment tussen de bedrijven door, terwijl jullie allebei bezig zijn, verdwijnt makkelijk in de ruis. Hetzelfde compliment op een rustig moment, met oogcontact, komt heel anders binnen. Je hoeft er geen plechtigheid van te maken, maar leg even je telefoon neer, kijk hem aan en zeg het dan. De stilte eromheen geeft je woorden gewicht. Extra hard raakt een compliment dat hij niet zag aankomen, op een grijze dinsdag zomaar uit het niets, want dat zegt dat je aan zijn goede kanten denkt ook zonder aanleiding.

Vier zijn successen mee

Er is een moment waarop waardering bijna voor het oprapen ligt, en dat is wanneer hem iets goeds overkomt. Psychologe Shelly Gable onderzocht wat er gebeurt als iemand goed nieuws deelt en de partner daar warm en oprecht enthousiast op reageert, iets wat zij capitalization noemt. Uit haar werk blijkt dat juist die enthousiaste reactie op iemands goede nieuws de band versterkt, soms zelfs meer dan steun in moeilijke tijden dat doet. Als hij dus thuiskomt met iets waar hij trots op is, hoe klein ook, is meeleven en er even bij stilstaan een krachtige vorm van waardering. Een lauw 'wat leuk' terwijl je doorloopt, laat een kans liggen die zo voor het grijpen lag.

Prijs hem ook waar anderen bij zijn

Er zit iets bijzonders in een compliment dat je geeft terwijl anderen meeluisteren. Zeg je aan tafel tegen vrienden of familie iets waarderends over hem, en hoort hij dat, dan telt het dubbel. Het laat zien dat je trots op hem bent, niet alleen als jullie samen zijn maar ook naar buiten toe. Wees er wel oprecht in, want overdreven of geforceerde lof voelt voor iedereen ongemakkelijk. Het gaat niet om opscheppen maar om trots die je gewoon niet voor je houdt. Bedenk daarbij dat precies deze dagelijkse cultuur van waardering het tegengif is tegen de minachting die Gottman als de gevaarlijkste sloper van een relatie aanwijst.

En jouw eigen behoefte telt net zo

Misschien vraag je je af of jouw behoefte aan waardering er in dit alles ook nog toe doet. Die is net zo geldig, en dit is nadrukkelijk geen oproep om jezelf weg te cijferen. Waardering hoort heen en weer te stromen, en als jij blijft geven terwijl er structureel niets terugkomt, is dat geen tekortkoming van jou maar waardevolle informatie over de balans tussen jullie. Het mooie is dat waardering vaak wederkerig werkt. Een man die zich gezien voelt, krijgt ruimte om jou te zien, en wat jij warm uitspreekt nodigt hem uit hetzelfde te doen. Spreek dus ook gerust uit wat jij nodig hebt, net zo helder als je hem prijst.

Zeg vanavond hardop wat je toch al ziet

Complimenten zijn misschien wel de goedkoopste en tegelijk kostbaarste gift die je hem kunt geven. Ze kosten niets dan aandacht en een beetje moed om je waardering niet in te slikken. Kies vanavond één specifiek, oprecht ding over wie hij is of wat hij deed, leg je telefoon weg, kijk hem aan en zeg het. Grote kans dat je iets ziet oplichten in zijn ogen dat je een tijd niet zag. En dat is precies het teken dat het deze keer wél echt binnenkwam.

Bronnen

• John Gottman & Nan Silver, The Seven Principles for Making Marriage Work (1999)
• Brené Brown, Daring Greatly (2012)
• Sara B. Algoe, Find, Remind, and Bind: The Functions of Gratitude in Everyday Relationships (2012)
• Amie M. Gordon e.a., To Have and to Hold: Gratitude Promotes Relationship Maintenance (2012)
• Shelly L. Gable e.a., onderzoek naar capitalization en het delen van goed nieuws (2004)